This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
^~>
PATROLOGIiE
CURSUS COMPLETUS,
SEU BIBLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRa. UNIFORMIS. COMMODA. OBCONOMICA.
OIMIM SS. rmiM, DOCTORIM SCRIPTORIIQIIE EGCLtSIASTlGORlM.
SlVe t.ATlNOnUM, SIVB GR^eCORUM.
QVI dft MVO APOSTOilCO AD MTATRM ISNOCBNTll III {ASN. 1JI6) PnO LATTNIS. KT AOCONCIUt FLORENTINI TEMPORA {ANN. 1459) FHO GRjEClS FLORUBaUNT :
RECUSIO CHRONOLOGICA
OHNIUII QUiC: I^XSHTEUl!: MONUMENTOIUIM CATIIOLICi^ TUADITIOMS PEIi QUINDECIM PtVloKA
ECCLESIiE SiECULA ET AMPLIUS,
IU\TA r.l>ITIO!«EB 4CCUKATI88III4S, IIITBK 8B CUMQUB N0NNULLI8 C0D1CISU8 llANUSCRirTlS COLLaTAS, FBROUAII DII.ICKN-
TCR C4STICiTA ; UI8SBRT4TIONIkUS, COMMKNTABIIS V4RIISQUE LECTIONIBUS C0N7 INKNTBH ILLUSTRATA ; OMNIIUiii
OI«lltiU8 POST AMN.ISSIMAS BDITIONRS QUJI TRlllUS N0VIS8IMIS S£CUL18 UKHKNTUU ARSOLUTAS, DBTKCTIS
Ai'€TA;iNDICIR|IS 0RD1NARIIS VELETIAM ANALYTICIS, SIN6UL08 SIYB TOMOS, SIVB AUCTORBS ALICUJUS
HOHRNTIAUBSBQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTKA IPSUH TKXTUH RITB DISPOSITIS^NBCNON BTTITULIS
SIN€ULARUH PA61NARUH MaRCINEM KUPBIllORKM DISTIN6I1BNTISU8 SUBJRCTAHQUBHATBRIAH SlGNlM-
CANTIBUS/aDORNATA; OPKRIBUS CUH DUBIIS, TUH APOCRTPIIIS, ALIQUA VERO AUCTORITATB IN
ORDINR AD TRADITIONKM BCGLBSlASTICAH POLI.RNTIHVS, AHIM.IFICATA ;
ftiCIkPfTIK ET QUADRA6IKTA INDlGIBUS 8UB OllNI RESPBCTU, SCILICET, AI.PHAnRTICO, CIIRONOI.OCICO, ANALtTICO,
AHALOCICO, STATISTICO, STNTnETICO , ETC, UES ET AUCTOUES EXIIIOENTIBUS, ITA UT NON SOLUH STU-
MOSO , SRD NBGOTIIS IHPLICATO , ET 81 PORTE SINT , PlCniS ETIAH RT IttPERlTIS PATEANT OU.NKS
BS. PATRES, LOCUPLETATa; SED PRXSERTIM UUOEUS IHMENSIS ET GENKRALIiUS INDICIBUS, ALTKRtl
SCILICBT UEUUM, QUO CONSULTO, QUIDQUID NON SOLUM TAI.IS TALISVK PATBR, VBRUH RTIaH
UNUSQUISQUR PATHUH, ABSQUE ULLA KXCKPTIONK, IN QIIOIH.IBKT TRKHA SCRIP^RIT, UNO
INTUITU CONSPICIAIUR; ALTRRO SCUIHUUifi SACUiO , EX QUO I.ECTORI COM-
PBRIRB SIT OBVIUH QUINAH PATRRS RT IN QUIBUS OPERUH SUORIIH LOCIS
SIN6UL0S SIN6UL0RUH LIBRORUH SCRIPTURJI VBUSUS. A PRIHO 6ENESE0S
USQUB AD NOVISSIHUH APOCALTPSIS, COMHENTATI SINT :
B3ITIO ACCURATISSIHA, C»ERISQUB OHNIiUS FACILE ANTErONBND*, 81 PBRPBNDANTUR CHARaCTBRUM NlTlDlTAS,
CHARTA QUALITAS, INTECRITaS TEXTUS, CORRECTIONIS PERFEt.TIO, OPERUH RBCUSORUH TUH VaRIBTAS
TLH NUHERIIS, FORHA VOLUHINUH PERQUAM COHHODA SIBIQUB IN TOTO PATROLOGIiB DKCURSU CONSTANTRH
■IMILIS, PRRTII BXIGUITA8, PRiBSBRTIHQUK IRTA COLLKCTIO UNA, HKTIIODICA BT CIIRONOLOGICa .
SKACBNTORUH PRA6HKNT0RUH OPUSCULORUHQUB HACTBNUS IIIC II.LIC SPaRSOHUH, VEL ETIAH
INEOITORUMy PRIHUM AUTBH IN NOSTRA BIBLIOTIIBCA, BX 0PBR1BU8 ET HS8. AD OHNK»
iBTATBS, L0C08, LIN6UA8 FORHASQUB PRRTINKNTinUS . COADUNATORUH,
CT EX INNVMEBIS OPBRIBUS TRADITIONEH CATHOLICaU COMFLANTIBUS, OPUS U.NICUH HIRABILITER EFFICIl NTlUN.
SERIES LATINA,
IN QUA PRODKUNT PATRES. DOCTORES SCRIPTORKSCIHK Ea.l.liSliE LATlNiE A TERTULLIANO AD INMOCENTIUM lil.
ACCURAINTE J.-P. MIGNt;, BililiothecaB cieri aniTcrMe,
i»|VK CURSUUM COMPLBTORUN IN SINGULOS SCIENTIJB BCCLBSUSTICJI HAMOS BDITORB.
PATBOI.OGlA.ADINSTARIPSIUSECCLBSIiB, IN DUAS PARTR6 DIVIDITUR. AI.IAN NEHPE LaTINAH, ALIaH 6RACO-LATINAH. AHBiE PARTES PENE JAM INTF.GRE EXARATiC SUNT. LATINA, DUCENTIS £T VIGINTI DUOBUS VOLUUINIBUS HOLB SUA &TANR, DKCEH KT CENTUM Sl.PRA HILLB FRANCIS VENIT : GR^CA UUILICI RDITIONR TVPIS HANDATA B8T. PKIOR GHACUM TBXTUM UNA CUH VERSIONE LATINA LAIKRALI COHI'LKCTITUR, HOVEMQUE ETCENTUH VOLUHINA, PRO PRIMA SBRIE GRi£CA, N«»N RXCEUIT. 1'OSTERIOR AU1KM VKRSIONEH LATINAH TANTUH KXIIIRKT, 1I»E0QUK INTRA QUINQUK ET Qi;iNQUA6lNTA VOLUHINA RKTINETUR. 8E( UNDA ^ERIES GRiECO-LAI INA SLXAGINTA VOLUHINA rROBABILITBR H09 8UPBRABIT ; DUM HUJUS VERSIO HEHE LATlNA TRlGlNTA VOLUHINIBUS ABSOLVKTUR. UNUHQUODQUB VOLUHBN GKiECO^LATINUH (»t:TO, UNtMQUOHQIlE NKRfc LATINUM QUINQUE FKANCIS SOI.UMMODO KUITUR : UTROBIQUB VERO, VT PRETll NUiUS BKNKFICIO IRUaTUR EHPTOH. CoLLECTIONKH INTEI^RaH, SIVE LATINAH, SIVB GRiBCAH CoM- rARET NECES8E ERIT; hKCUS KNIM CU^US^UL VKLUUiHIS AHIH^rTUUirtK^^NKCN^ KT DIFFICUI.TATKS VARIA PRKTIA JEQUABUNT. ATTAHKN, 81 QUIS EMAT INIKM^: JCT/gV.O^/UI^ ]cjC>^J^^VlONE)l: GR£^ VEL EAUDKH KX
^UMCO LATINE VERSAH, TtH QUODQUE VOLUMKN PRO NOVKM VKL PHO 8KX FRaNCIS SOLUU OBTINERIT. IST/E CON- MITIOHBSFUTVRIS PATROI.OGI^. 8EI|^K^U<i Aff^lCAI^XVV^SU^II^MIiLS J^AS T,TP1|» HA^DANDI NON NOBlS DKEST.
PATBOLOGIAS LATINM TOMUS CXL
B. RABANUS MAUUUS.
EXCUDBBATOK RT VRNIT APDD J.-P. MIGNE. KDITOREM,
IM VIA DUrTA irAUItOlSE, OLIH PHOPK fOKTAM LUTETIiE PAIUSIOIUJM VULGO irENftH
NOItlNATAM. SKU PETIT-MONTROVCE, NUNC VEKO INTRA MUIfiNlA PAttlShNA.
180'»
aVIS important.
D*aprc9 noe desloi» pravidenlieUes qiii r^gissenl 1e monde, r^iremenl les feuvres aii-dessns de rordinaire se (bnt isns conlraiHclioini pius oa moins rorleset ifmljrenses. Les Ateliers Catholiqnes ne pouvaienl gu^re ^ciiapper h ce rnchel divin de lenr ulilil^. TanlOt on a ni^ irur existeiice ou ieur import:ince; (anldtun a dit quMls ^taient ferm^s ou ^irils aliaient l'dlre. Cependant ils ponrsulvent leur carri^re depuis 31 ans, et ics produclions qui eu sortent devienueot de plus en plus graves et sbigu^es : anssi parall-il ceilain qu'^ moins'd*dv^nemenls qu*aucane prodeoco bumaioe ne sauralt prevoir ni emp^cber. cesAleiiers ne se fermemnt que quand la BibiiotMque 4u Ciergi sera termlDde en ses 2,000 toiumes in-r. Le passe parait un sOr gar;»nl de ravenir, pour ce qu'il y a i esp4'rereu k craiiidrc. Ccpendant, pirmi ies ca1omniesau.\quelles ilsse «ont trouv^ en butte, il en est deux q^ii oiitftle cooti- nueilemeut rdp^tdes, parce qa*6tant plus capllales, leor effet enlrainail plus de cons^quences. De petils el ignares concurreuts se soutdonc acharn6s, par leur rorrespondiince ou leurs voyageurs, 3i r^p^ier partout que nos EdiUons «^laient mal corrig^es etmal imprimdes. Ne pouvant attaquer le fond des Ouvrages, qui, pour la pluparl, ne sont que les cbers-d*oeuvre du Catholicisme reconuus pour tels dans tous les temps et dans tous les pays, il fallailbien se rejeter sur l.i forme dans ce qu*elle a de plus serieux , 1a correction et rimpression; en eflet, les cbefsnloeuvre inAme n'auraicn« qu*une demi-valeur, si 1e texte en 4lalt ioe^iaclou illisible.
II est tres-vrai que, dansleprinoipe, un succ^s inoui daiis les fastes dc la Typograpbie ayanl forc6 TEditeur dc recoiirir aux m^caniqufs, alin de marrber plus rapidenient et de donner les ouvrages k uioindre prix, quatre volumes liii double Court d*Ecriture minte et de Tiiiiolofiie fure nl tires avec la correciioii insufDsante donn^e dans les impri- meries ^ presque tout ce qui s*ediie; il est vrai aussi Qirun ceriain nombre d'aulre$ Yolumes, appartenant h diverses Publicalions, flurent imprim^s ou trop noir ou trop blanc. Itais , depuis ces temps eloign^s, les m^caniques on; cede lc travail aux presses k bras, ct rimpression qui eo sort, sans ^tre du laxe , attendu qiie le luxe jurerait dan« des oiivrages d*une telle nainre, est parfailement convenable sous lous ies rapports. Quant a la correction, il est de fail quolle n*a jamais ^td portde si loin dans aucune ^dition anciennc ou contemporaine. Etoomment en seiait-il aiitrcment , apr^s toutes les peiues et toutes les d6penses que nous subissoiis pour arriver k purger nos dpreuves de loutes iaules? L'babttude, en typograpbie, m^me dans les meillcures maisons, est de ne corriger que deuz ^preuves el d*en conferer une Iroisi^me avec la seconde, sans avoir prepard en rien 1e manuscrit de I aiiieur
Dans les Atelien Catiioliquei la diflerence est presque incommensurable. Au moyen de correcleurs blanchis sous U liamais et dont le coup d'a'il typographique est sans pitid pour tes fautes, on commence par preparer la copie d*uu bout a fautre sans en excepler un seul mot. On lit ensuite en premifere dpreure avec la copie ainsi pr^par^e. On lit en seconde dc la m^me mani^re, mais en collationnant avec 1a premi6re. On fait la mt-me chose en lierce, en colla • lionnant avec 1a se&mde. On agit de m^me en quarle, en coilaiionnant avec la lierce. On renouveile U m^e op^- ralion en qniNte, eu collationnant avec la quartc. Ces coHalionuements ont pour but de voir si aocune des fautes signalees au bureau par Mll. les correcieurs, sur la roarge des ^preuves, n'a echappe k MM. Ics corrigeurs sur le marbre etle m^tal. Apr^s cescinq lectures enli&rss control^es Tune par raiitre, ei en dehors de la preparatirn ci-dessus menlionn6e,vient uoe r^vision, ei souvent 11 en vient deux ou trois; puis Ton cliche. Le clicliage op4r6, rar cons^queut la purel^ du texte se trouvant immobilisee, on fait, avec la copie. une nouvelle lecture d*un bout de 1*^ preuve k Tautre, on se livre k une nouyellc revision , et le tira^ n*urrive qu*apr^s ces innombrables pr^cautions.
Aussi ya t il k Montroiige des correcteurs de toutes les iiations et eu plus grand norobre que dans vingt-clnq imprimertes de Paris r^unies ! Aussi eucore. 1a correciion j coOie-l-el^e autan*. que la composition, tandis qu*ail1eur8 elle ne coOteque le dixi^mc I Aus«ienfln, bien que ra«^erlion puisse paraitrc t^meraire, rexactilude obtenue par laut de frais et de soins, fait-elle que la plupart des £«litions des Aleliers Catliotiques iaissenl bicn loin derri^re ellcs ceiles m6me des c^I^bres Ben^dictins Mabillon et Moiitfaucon et dcs c^lebres J^suites Pclau et Sirmood. One Ton compare, en efl^et. n'importe quelles feuilles de leurs ^ditions avec celles dcs n6ircs qui leur correspoodent, en grec comme en latin, on se convaincra que rinvraisemblable esl une r^alttt^.
D'ailleur?, ces savanls 4minenLs, plus prSoccupes du sens des textcs qne de la partie typographique et n'etant point correcteurs de profession, lisaienl, non ce quc portaient les epreuves, mais ce qiii devait 8*y trouver, ieur iiaute intelligence suppleantaux fautes de redilion. De plos les &en6(lictiiis, comme les j6s*iites, opdraient prcsque loujours sur des manuscriis, caose perpdtuelle dc la multiplicit^ des fautes, pendant que les Ateliers CaUiolique$, dont le propre estsnrtout de ressosciter ta Tradition, n*op£rent le plus souvenl que siir drs iniprim^s.
Le R. P. DeBuch, Jesuite r.oIlandiste de Bruxclles, nous tcrivait, il y a quelque temps, n*avoir pu trouver en dix-huit mois d'^tude, Utie uuie [atite dans nolre Patrologie iatine. M. Denzinger, professeiir de Th^ologie a rUni- versilS de Wurzbourg, el M. Ileissroann, Yicaire Gen^ral de la indme ville, nous roandaient, k la date du 19 juiltet» n'avoir pu ^galcroeni surpremlre une seule faute, soit dans le latin soit dans le grec de notre doublc Patrotogie. Enfln, ie savant P. Pilra, IBcnediclin de Solesme, cl M. Boneliy, direcleur des Amutlet de pliilosopliie cltrStiemiet mis au •lefl de nous convainrre d*une seule erreur typograpUique, ont M forc^s d*avouer que nous n*avions pas trop pr^sum^ de nolre parfaite correction. Dans le Cicrge se iroi.vent de bons lalinistes et de bons hellenisies, et, ce qui est plus rare, des homrocs trds-positifs et tris-pratrques, eh bien I nous lciir proroellons une priroe de 25 centimes pir chaque faute qu*i!s decoiivriront dans n'iniporte lequel de r os voluroes, surtoul diins les grecs.
Malgre ce qiii pr^c6de, fEdileur dcs Coun comptets, sentant de plus en plus rimportance ei m6roe la n6cessit6 diine correciion parfaite pour qu'un ouvrage soii veriiablemeni utile et estimable, se livre depuis plus d'un an, et estr^ludcse llvrer iusqu*li Ta fln k une oper.ili«»n longue, peiiible el coCileuse, savoir, la revision enti6re et universelle de ses innorobrables clicb^s. Ainsi cliacun de scs volumes. au fur ei k niesure qu*il les rcmcl sous presse, ..t corrig^ mol pour root dun bout k Tautre. Qiiaraiite hommes y sonl ou y seront occupes pendant 10 ans. et uno soromf )ui ne saurait 6lre rooindre d'un dcini million dc francs est con^acrec ^ cel important contrdle. De ccite maniirc, les Publications des Aleiiers CaUioliques» qni d6ji se distinguaient cuirc toules par la sup^riorit^ de leur
• orrectlon, n*aurontde rivales, sous ce rappori, dans aucun temps ni daiis aucun pays; car quel est rediteur qui ponrrait et voudrait se llvrer APBES COLP k des tia\aux sl giganlesques el dun prix si exorbitant? II faul *ertes fiire bien p^n^tre d'une vopaiion divine k cei ellet, pour ne reculcr ni dcvant la |jetne nl dcvant ta d^pense, .surtnat lorsque l^Europe savante proclame que jamais volumes n'ont ei^ ^diuVs avec tant d*exaclitude que ceux do la BibiioUieque wiiverseiie du C/err/^^ L^ j^r^spiit wiugic.ast du uona^pe^i^tcux ru\ist*s, et tous ccux qui le seroiit Ji l*avenir porteront cette note. En COn^ii^u^. linjCjIiglirJas prfttJuHvon^Cdes Ateliers Cattiotiqties sous le rapport dc la correclion, ii iie faudra premjre^o^ (JJu^quCpoClewfciXtR idWCaCis iti trac6. Nous nc ret« nnaissons que cetje edition el celles qui suivront sur nos planches de ineial aiiisi corri^6es. On croyaii autrefois quc la stireolvpie twimobilisail les faules, attendu qu'un clich6 de metal n*esl poinl C'lasl\auc;^pas^Ju loiit, il introduit la perfection, «ar on a trouve lc moyen de le:c/Vngrfrj3s(lii*S*p^li5iciion.(r(>'l«Hl^.-b;Hjebnpu:a 6le re\u par M. Drach, Ic Grcc par des (^recs, 1c Lalln el le Krjiica5s-pajr Wi Br<;n]i^rs coWecfc»A's.'(fc^a''fflt^ulo cu ces langues.
NoHs avons la consolailon dt?t>oirvoir*rmTr\el «rft par fes feflexions suivanies : Enfln, noirc exemple a Oni par
• branler lcs ^ran.Ics public^itinns en Italie, en Allemague, en Belgique et cn Krance, par les Canons grers de Bome,
soiis iioire impiilsion. d'aulres Editeurs sc prcJparent au Buitaire universel, aux Dicmons de loutes les Coi»grt'i;ati()ns, \\ une Biographie el a une Uistoire g^nerale, elc, etc. Malheureusement, la pluparl des ^ditions di^jh failes ou qiii se lont. sont sans aiitorite, parcc qu'clles sont sans cxncliltJde ; la rorrcction seini)Ie cn avoir 6l6 laite par des avcuglc^ ••^it qu*on n*en ail pas scnli la gravil^, soit quon aii recule .'c^anl les frais; mais paliencc! une reproduciioii «oiTCctc surgira bienlt*)l, ne fOl-ce qu*a la limuoic des 6coIcs «pii se sonl failes ou qiii sc fcronl cnrorc
TRADITIO CATHOLICA.
SJECVLVM IX, ANNVS 856.
B. RABMI MAURI
FULDENSIS ABBATIS ET MOGUNTINI ARCHIEPISCOPl
OPERA OMNIA
JOXTA E01T107IESI GB0R61I COLVBNBIUI ANNO 1617 COLONI/IS AGRIPPINifi DATAU , &IEND1S
QUIBtS SCATBBAT INNUMRRIS CURA QUA PAR ERAT BXPURGATAM ,
BI0FI8S1MB AD PRELUM REVOCATA ET NOVO ORDINB, CHROMOLOGICO SCILICET, DIGBSTA;
VARIIS PRiETEREA MONUMENTIS
QVJE SUPPEDITARUNT
HAMLLONn, MARTENn £T DAGHERH GOLLEGTIONES MEMORATISSIMiK,
AUCTA ET ILLUSTRATA.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBIilOTBEGS GIiEEI OHlYEESAy
SIVK GOmSCUll GOMPLETURUM IN 81NGUL0S SCIBNTI>E BCCLBSIASTlCiG RAMOS i^DITOUB.
M ■ I U u m
TOMUS QUINTUS.
VENEU«T.6^ V01.!i»UN« 42 JfR4»CIS^G4JHICIS..„ ,
EXCUDEHATOR ET VENIT APDD J.-P. MICNE EDITORBM.
IN VIA DICTA DWUnOISE. OLIM PROPR PORTAM LUTETIiE P4RISI0RUM VULGO WtHFFM
NOMINATAM, SEU PETIT-MONTROUGE, MUNC VEUO INTRA MUBNIA PARISINA.
186V
TaADITIO CATHOLICA-
SMCVLVM IX, ANNVS 856.
AUOTORIIM BT OPEBUH QUI IN HOO TOHO CXI OOHTIIIENTim.
B. I»A|B^]SU^ H^qifDS, FUI1)EI«5K^ ^fjf^h
POSTMOPUM
MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS.
OpBBUM OIINIUM PARS SBCUNDA. — SCBIPTA AB iPSO BDITA POST BBUCBAM ABBATIALEM CURAM.
De Uiiiverso libri viginti duo (circa annum 844},ad Ludovicum regem iavicUssJmuni Franci». ci«l.
OpbbUM OMNIUM PABS TEBTIA. — SCBIPTA DUM ABCHIBPISCOPUS AGBBBT ET AUA SINB TEMP0RI8 NOTA AB IPSO CDITA.
Excerptio de arte graromalica Prisciani. Expositio in Proverbia Salomonis.
Ekpositionis super Xeremiam Ubri vigintit ad.Lott\arium iqp» EnarratioDum in Epistolas B. Pauli libri viginti novem, ad Saiiiuelem episcopum ct Lupum diaconuro.
613 679 793
1273
•• • •*
• • •• ••
• • • • «
• * •««•••
rarisiig. * fc:x Tvpis J.-P. MIGNE.
r I
•MCfi^
Om
BEATI RABANI «Ulimi
FILDENSIS ABBATIS ET MOGLNTW AnCHlEPISCOPI
DE VnriYEBSO
IlBRl VIGINTI DUO ( SCRIPTI CiRCA ANNUM 8i4).
PK^FATIO
AD LUDOVieUM REGEM INVICTISSIMUM FftANCI^.
Doinino exceUenti&simo, el omui honore dignis- A siino LcDOTxco regi, Raea^ius, vilissiraus scrvorum Vd servos, xternx beatitudinis in Christo optat sa- luiem.
AuJita bona opinione vestra, qnae pnedicatur per (ulas pro?incias Gerraanise atque Galliae, et pcne in <:unais partibus Europse crebris laudibus intonat, sais exsulto, ei Domini misericordiam imploro; qua- lcaus boc cum bono augmento ad salubrem finem pcrrenire concedat. Ob hoc qulppe laboris mei o|his- cula, qux in servitium Christi, ipsius largienie giaiia, sacrag Scripluras exponendo, prout potui, cvpendi, non sine vestra communione habere volui : sed aliquos tractatqs atque commenlarios, in divi- xios libros consjriptos , veslras veneraiioni direxi. Nuper quoque quia vos, qoando in prxsentia vestra B fui, compertom vos habere dixislis aliqnod opuscu- lnm me noviter confecisse de sermoniim proprictatc el mysiica rerum signiflcatione ; i\m'\ etiam a mea liarvitate postulastis vobis dirigi : fcci libenter qood pelistis, et ipsum opus vobis in viginii duobus li- bris lerminatum, transmisi : ut, si Sereiiitali Ve- strae placueritf coram vobis relegi illud raciatis ; et si aliqnid in eo dignum emenJatione repeKum fue- rit, cum vestris sagacissimis lectoribus, prout ratio dictat, Ulud emendare cnretis. Sunt enim in eo plura exposita de rerum naturis, et verborum pro- |irit*lalibu6, nec non etiam de mystiea rerum signi- lic4iione. Quod Idcirco ila ordinandum scslimavi, nt (rcior prudens continuatira positam invenirct liisioricaui et niysticam singularum remin explann- q iiom*m : et sic satisfacere qno lammo Jo possei suo dcsiderio, in quo et historice et alle^rorine inveniret it*ai:ifestationem. Unde roibi non nielius aliud vi- debitur h^jus opcris sumere initium, qnam ab ipso condilore nostro, qni omnium rernm est capot et principium : quia quidquid naturaliter subsistit, ant auctor et creator omnium est , aiit ab eo condita creaiura. Quia ex ipio ei per ipium ei in ip$o iunt omma {Rom. xi); qui fecit coclum el lerram, mareet Patrol, CXI*
omtua quoi in eii iunl (Pfa/.i:xLv).Sic crgo primi:m de ipso summo bono et vero conditore nostro, hoc est, Patre, et Filio, et ^iritu sancto, uno el solo omnipotente Deo, jiixta pafvitatczD ingenii mei, qaantura divina gratia rae posse concessit, scri'- bendo ati .ua disscrui. Postea vero de coelestibys et tcrrestribus crcaturis, non sohiia de natura, sed ciiam de vi et efiectibus earum , sermonem habere inslitui : ut leclor diiigens in hoc opere et naluRe proprielalem juxta historiim, et spiritualem signi*^ iicationcm juxta mjrsticum sensum simul posita In^» veniret. Et quia de sanciis homimbus qui In Veteri ct Novo Teslamento comroemorantur, eommque ac- tionibus mysticis, nec non et de locis In quibns haMtabant , silere me non conveiiit : nomina ipso- rum simul et loconim ex Hebraica liRgaa in Lati- nam transferre placuit, ut inde facrlius mysticam signiricationem explanare possem. Addidi quoque in pneseiJti opnsculo non pauca de flde catholica et relig-onc Chrisliana : el e contrarlo de gentilium siiperslilione, el h%reti(^rnm errorc, de philosopliis et magis atqnc falsis diis, de lingnis gcntium , dc regnis ct militiim civinmquc vocabulis alqne airin;- tatibus^ de homine et partibus ejns, et reliquis ani- inanlibns : dc lapidibus, Kgnis et herbis, qnie in terra gignnnlur : de variis ariibus atque arlificiis et aliis multis : quae oinnia in prooemio enumcRiri lon- gnni est. Proinde quod de his posui , nunc siiflicial : ca^teruin autem in capilulis singulorura libroruin di- iigentius ea numeraii curavi. Decrevi eniiu hoc to- Inm opus {ni snpra dixi) in viginti dtios libros dis- pertiri : sub qno numcro Vctus Tcsiainentnm legis divinas intcrprcs bc.uus Hicronymus complsxum se asserult : ex ciijns interprctatione et expositione qu^eJam obscura in hoc opere elucidavi. Tu aotem» clecte domine et regum charissime, acceptis his qxtvi tibi transmisi, utere eis ut dccet : et tam tibi, quaui ilKs qni sub tuo regimine sunt constituti, ea utilia cssc pcrmillc : quatcnus tnum bonum studium mnl- lis provcr.iat al spirilalem profcctum, el flat taiil
i
A
!l B. RABANt UAURI ARGIUCP.
libi quain illis spirilale excrcilium atque coelcstis ^<audii incrementum. Imitare illius sapientis viri ^''enipium, qni de sapientiac laude protulit tale pr.e- coniuiii, dicens : Inootavi, et venU in me ipiritus <a- jtientio! : et pr<cpofui illam regnis ei sedibus; et di- ti ias nihil es%e duxi in comparalione illius, Nec conh- paravi illi lapidem pretiosum, quoniam omne aurum in comparatione illius arena est exigua , et tanquam iutum (Bstimabttur argentuwkin conspectu iliius, Super lalutem et speciem dilexi iUam , el proposui pro hice habere illam, quoniam inexslinguibile est lumen iUius, Venerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa^ et innumerabilis honestas per manus illius, Et laetatus sum in omnibus, quoniam antecedebat me ista sapien' tia, Quam sine fictione didici, et sine invidia commu- nico, et honestatem illius non abscondo, Infinitus enim thesaurus est hominibus : quo qui usi sunt, participes facti sunt amicitias Deiy quoniam ipse sapientio! dux est et sapientium emendator, In manu enim illius sunt et 1105, et sermones nostri^ et omnis sapientiaf et ope' rum scientia et disciplina. Ipse enim mihi dedit horum quw sunt scientiam veramf ut sciam dispositionem orbis t^rrarum » et virtutem elementorum , initium et consummalionem f et medietatem tonporum^ vicissi" Ittdinum permutationes ^ et consummationes tempo- rum^ morum mutationes^ et divisiones temporum, anni cursuSf et stellarum dispositioms, naturas animalium, et ira$ bestiarum^ vim ventorum , cogitationcs homi- num^ differeniias arborum, et virtutes radicum, et qna^cunque sunt absconsa et improvisa didici oinnium emm arlifex docuit me sapienlia (Sap. vir). UnJe etiam in libro gentiuin et Begum legitur Dom inus probasse petitionem Saloinonis, qui petiit ah ipso sibi dari cor docibile^ ut judicare possct populum suuin, et discernere inter bonum el malum; ubi ita scriptum est : Placuit sermo coram Domino^ quod Salomon rem hujuscemodi posfulasset. Et dixit Do^
MOGUNT. OPERUM PARS II H
A minus Salomoni : Quta postutasti verbum h^Cf et U0h petisti dies multos, nec divitias animasque inimicorum tuorumy sed postulasti tibi sapientiam ad diseernen* dum judicium : ecu feci tibi secundum sermone» tuos, et dedi tibi cor sapiens et intelligens^ in tantum^ ut nuUus ante te similis tui fuerit , nec posl te surre- cturus slt, Sed et ha:c quce non postuinsti, dedi tibi^ divitias scilicet et gloriam , ut nemo fuerit similis tni in regibus cunctis retro diebus, Si autem ambulaveris in viis meis, et custodieris prwcepta mea^ et mandata meay sicut ambulavit David pater tuuSy longos faeiam dies tuos {III Reg. iii), Unde manifestum est quod quicunque verus cst ainator sapienlix, ct diligeits custos mandatorum Dei, et fldelis exsccutor volun- iatis ipsius usquc in flnem, bic Iiabet eum protecto-
H rem, in futura vero vita fidelissimum boni studii re- muneratorem et gaudii aeterni largitorein. Idcirco, domine mi rcx, aule omnia semper studium sil tibi ad discendam sapientiam divinam, stibjeclosque tibi idipsum agere pnBcipias : quatenus nierilo rex iiu- niinnri possis, qui temelipsum et omnes- tibi obe- dicntes secundum vohintaiem Dei regere et fn viaiii veritalis ducere conaris : sicque fiel ut cum appa- rucrit Rex regum, et Dominus dominorum sederit iii scde majeslatis suae, ct congrcgalsc fuerinl anlc euin oinne&gentes, ut recipiant omues, juxta meritorum qualilat in, aul prxniium aut pcenam, tunc tu cum tuis a dextris ejus slans, audias illa.n amabilcm scih tentiam DoniiMi, qiinm ad omnes eleclos suos pro- laluriis esl , dicens' : V>/iife, benedicti Patris mei , possidetc vobis paratum regnum ab origine mundi
^ (Ma:th. xxv). Sicque inserlus sanctorum coctiLitfr ibis cum eo in vilain ;elei'narn» ubi simul cum san' clis angdis lcetaberis in conspectu gloria; ipsius fe lieiter usque in finem. Majestas omnipotentis Dei dln. vos bic servet iiicolumes, et postea in coeleslis regni gaudio l)eatifieet scmpitemo.
PR^FATIO ALTERA.
AD HKMMONEM [IIAYMONEM] EPISCOPUM.
Dumino rcvcrcndissimo , ct cum onmi charilatis ofiicio merito vcnerando alquc colendo Patri IIem- iWNi episcopo, Raba.nls, inuliiis servorum Dci ser- vus , in Cbristo xlcrnam optat salulein.
Memor boni studii tui, sanctc Paler, quod habuisti in puerili atque jiivenili setatein lilterarum excrci- {'m et sncrarum Scripturarum mcditatione, quando mccum legebas non solum divinos libros et sancto- nim Patrum super eos expositiones, sed etiam bujufr niundi sapientium d'e rerum naturis solertes inquisi- Uones, quas in liberalium artiuin descriplionc et ca;- lorarum rerum invesligatione composuerunt. Post- quam me divina providenlia ab exteriorum negotio- r!iin cura absolvit, teque in pastoralis cuneofficium sfib!iinavit,cogilabam, quidTuaiSanctiiatigralum et «ti!e in scribcndo conficere posscra : qiio babcrcs ob
D comniemorationem in paucis breviler aduotatmry quod ante in roultorum codicum amplitudine et fa. cunda oratorum locutione diserluni copiosc legisli. Neque enim mibi ignolum est qualem infestationem babeas, iion solum » paganis qui tibi conflnes sunr, seJ eliam a populoruin Uirbis, quaR per insolentiam et improbitatem morura TuaBPaternilati nonparvam molestiam Ingerunl, et ob boc frequenti orationi al- que assidux lectioni le vacare non pcrmittunt. llxc eiiim omnia mihi sollicile tractanti veuit iii incnleiii ut juxta morem anliquorum qui de rerum naturis et noniinum atqiie verborum etymologiis plura con- scripsere, ipse tibi aliquod opusculum coiidercm iii quo habercs scnptum non solum de reruin naturis et verborum proprietatibus , sed etiani de mystica ea- Fuiiidem rcrum sig ificaliunc : i:t coniinuaijin posi-
l:^ DE UNIVEHSO LIB!\l XXIL ~ L13. L U
lam iDvenires historitam et niysticam singularum a (ninen nullo modo Apostolus consentit , qui aii ; cxposilionem.
Tu autem , elecie domine et episco- porum chanssime, acceptis bis quse tibi transmisi, iitere eis ut decet, ei lam tibi quam iUis qni sub tuo regimioe suoi conslituti, utileesse permiile ; quale- Dus tuuni bonam studium multis proveniat ad spiri- talem profectum, et flat tam libi quara iliis spirilale exereiiium atque coelostis gaudii incrementum. Imi- laro iilins sapienlis viri exemplum, qui de sapienliae laude laie prolulit prxconium > dic^ns { Invocavi^ et femt in mc spirilus $apienli(s ; et pnjeposui illam re- gnis et sedibus^ et divitias nihil esse duxi in compara' lione iUius. Siec comparavi illi lapidem pretiosum, quo- mam omne aurum in comparatione illius arena est exiguu, et tanquam lutum astimabitur argentum in
NemomHitans Deo impt cet se negotiis scecularitus^ ut ei ptaceat cui se probavit. Nam qui certat in agone^ non coronatur ni$i leyitime certaveril (II Tim. ii). ll^iu utibi ait : Si qnos conlemplibiles habctis, Itos constituile ad iudicandum sivcularia neyotia (/ €or. \i). Muito meliiis est eniiu laburare cpiscopuin in doctrina verbi Dei oh salnleni animariim sibi com - raissarum, qiiam in disponcndis ct (!enniendis civi- libus quseslionibus ; ct variis hominuin contcntioni- btis vacafc, qui propler terrenam cupiditalem lites et ri.vas incessanler movcnl, el unusqiiisqne in his aileruni superarc conlendit. Nos(inain eiiim in Scri- pluris sacris legitur ipse Salvalor, aiil discipuli ejiis, hoc egisse sive docuisse* Inveniiur tamen in Evau-
couspeclu illius. Super salutem et speciem dilexi illam, B gel>o scripliim quod quidam liomo rjgaverii ipsiim
et proposui pro luce habere illam, ^uoniam inexstin- guibile est tUinen illius. Yenerunt autem mihi omnia bona pariter cum illa (Sap. vii). Nam et aposlolus Paulus scribens ad Timotheum de doctrina sapien- iiu! diyiDS, ad boc ipsum exhortatus est eum, dicens {I Tim. iv) : Hwc proponens fratribi{s^ bonus minisier eris Christi Jesu, enutritus verbis fidei^ et bona: 4o- €trinie^quamassecutus es. Proedpe hxc^t doce. Neme adolescentiam tuam contemnat : sed exem;ilum esto fdelium in verbo^ in conversatione , in charitate, in ^y^ , in castitate. Hwc meditare , ut profectus tuus suanifestus sit omnibus. Atiende tibi et doctrinic : in^ sta in iUis, Hoc enim faciens, et teipsum salvum fa- cies^ et eos qui te audiunt. Unde decet te nibil aliud
Mediatorem noslrum quod fVatii suojuheret ut divi- derel secuni hajreJitalem suam. Cui ille respondil : •0 homo, quis constiluit me judicem aut dlvisorem in- fer vos et reliquos ? (Luc. xii.) In qiio proltavit *Hi nolle doctores Evangelii curis et rixis siccularium occupari vel inleresse. Non enim iJem officium esi Evangelium Ghristi in pwlpito eccLsix popiilo pne- dicare, et in placito sa^culariuin lites forenses inlcr rixantes decernere. Hujc ergo cum scribanlur, mi domine, nolo ui aestimes me novam legem vivenJi libi constituere, sed oliin a sandis viris prolatam ob commemoralionem breviler comtiicmorare. Cre.!o enim te magis velle interno conspectni conditoi is tui salubriter piacere, quam favoribus humnnis foriii-
4)raeponere medilaiioni divinae legis, et doctrinae verbi C secus maniler extolli. IJeo quod bene in scrviiio Dci
Dei : nec ullo modo debes ea deserere propter mun- dasam cnram et saecularia negotia : quia haic maxi- mom impedimentom faciunt operi divino apud eos qui bis abutuuior. Nam, proh dolor! multi invc- nioDlar htyus temporis viri in ecclesiasticis personis qni, relicio praedicaiidi ofiicio et spirilali conversa- tione, in eo se magnos sesiimant, si terrenis negotiis prae|MHianiur, et disceptationibus saecularium sicpc inlersini : ita ut in eorum conventibus quasi arhitrcs pncsideani, et eorum conflictuum judiccs flant. Quod
agere coepisti, faoc mclius ac melius somper op:'* rando usque In finem perHcere salagas : nt in pri- rois et in ultiniis conversalionis tuse lcmporibus Dci scrvitiuin perfcclc agens, aJ coeleslis praemii pleni* tudinem fdiciler pervenire valeas ; qualeiuis tibi iii extremo judicio ipse suinmns palcrfainilias cumca'- terisclectis dicat : Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fmsti fidelis , super multa te constituam. Intra in gaudium domini tui (Mutth. xxv).
LIBER PRIMUS.
CAPUT PRIMUM. De Deo. Primum apud Hebnieos Dei nomen Heli drcitur : quod alii Deum, alii, etymologiam ejus exponentes, scyros^ Id esl foriem, interpretaii suni ; iv!eo quod Kolla inflrmitate opprimitur, sed foriis est et siifli- ciens aJ omnia pcrpetranda. Secondum noinen, Kloim ; tertium, Eloe : qnod utrumque in Latiniim Deus dicitur. Qiiod nomen in Latinum esi ex Grseca appellatione translaium : nam Deus Grsece theos [Fortet 3m»] febor [fo6(>c] dicitur, id cst timor. Dnde iractum esi nomen Dei, quod eum colentibus sii timor. Dcus auiem proprie nomen est Triniiati5%
D periincns ad Palrem, et Fllium, el Spiritum san- ctuin. Ad qiiam Trinitatem eliam reliqun, qiia; in Deo infra sunt posita, vocabula refcruntur. Quar- ium iiomen cst Sabaoth , qiioJ vertitur in Latinum, exercituum sive virtutitm. De quo in psalmo ab an^ gelis dicitur : Qnis est iste Rex gloria^, Dominusvir^ ttttum T (Psal. xxiii.) Suiit autcin in liujiismoH or- dinatione virtutes multie, ut angeli,archangeli, prin* cipatus et poteslates, cunclique caelestii milili.^e or- dines : quonini tamen ille Doininus est, omne.^ eniin sub ipso suiii cjusque domiiialui suhjaccnt. Quinlum noinen est Elion, quod inlerpretaturjn Latinumex* celsus^ ({ni super c^tlos est, sicut scriptum cst da ea t
ti
D. KABAM MAtHl AHCHILP. MOCUNT. OPERUM PAnS II.
io
h.xceUns Dom.nus, el super cutlQs gtona ejus {Psal. A ^- i£ieriius esl, qiiia sine lempore est; noD eniiii
cxii). ifxcelsus autem diclus pro valJe celsus. Ex euim pro valde ponilur, sicut caimws, quasi valde tnnnens, Sextum, /et«, i J est qui esl. Deiis eoim so- kis, quia seternus est, hoc est, qiiia exordium non liabct, essentise nonien tenct. IIoc enim nomcn ad Mnctum Moysen per angelum est delalum. Quxreuti eiiim quod esset nomcn ejus qui eum pergere prxci- piebat ad popuium ex iCgypto liberandum, respon- (iit : Kyo suin, qui sum: el dices fUiis Israel : Qui est^ misit me ad vos (Exod. iii) ; tanquaro in ejus romparatione qui vere est, quia incommutabilis est, ca qu<c commutabilia sunt quasi non sint. Quod enim dicitur, /tttt, non est ; et qiiod dicitur, erit, nondum C9t. Dcus aiHem tantum esse novit : fuisse el futu
babet initium neque finem. Uinc et sempitenius, eo quod sit semper aelemus. A quibusdam aulem aeternus ab aethere creditur dictus , quomodo ccelum sedes ^us babetur. Unde est illnd : Cceium cceli Do' mino (Psai, cxiii). Et baec ista quatuor unum signi- ficant. Nam una eademque res didtur sive dicatiir aetemas Deus, sive immortalis, sive incomiptibilis, sive immutabilis. Nam invisibilis Deus dicitur, quia nunquam per substaiitiam siiam apparuit oculis mor- lalium TrinitaSf nisi per speciem subjectae creaturae, ' ejus lemque corporeae. Nam nemo potest ipsam ma- niiestationem essentiae Dei videre et vivere, sicut et diclum est Moysi. Unde et Dominos in Evangelio ait : Deum nemo vidit unquam (Joan. i). Invisibilis
rum esse nou novit. Solusautem Paler cuiii Fiiio e( ^ enim resest, ideoque noii oculo, sed corJe quiereii
Spiritu sancto veraciter cst : cujus essentiae com- paratuni esse nostrum non csse esl. Unde et in col- loquio dicimus : Vti*t( Deus^ qui essenlia vivit qiiam liiors non babet. Scptimum, Adonair quod generaii- li!r interpretatur, Dominus : quo dominetur crealurae runctae, vel quod creatura oninis dominatui ejos (1<>- scrviat. Dorainus ergo et Dcus vel quod dominetiir oiuiiibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum, ia, •|iioJ in Deo tautum ponilur : quod eliam in alleluia iii iiovissima syllaba sonal. Noniim r tetragramma- ton^ boc est quatuor iitterarumf quod proprie apud llcbracos in Dco ponitur : iody he^ r/iit, he^ id est fiiiabus ia : quae duplicata ineffabile illud et glorio- siim nomen Dci eOiciunt. Dicilur autem ineffabHis^ iion quia dici non potcst, sed quta finiri sensu et iitiellectu humauo nulia enus potest : etiJeo quia de co nihil digne dici potest, inefTabiiii est. Decimuin , Saddai, id est, omnipotens, Vocatur autem omnipo- tens eo quod omnia potcst ; scd et a facieado quod vult, nou a patiendo qtiod non vult. Quod si ei ac- i-ederct, neqiiaquam omnipotens esset. Facit enim (iiioJ vull, ct inde omnipotens. Uem oronipotens, (|!iod ipsius sunt omnia quae ubique sunt. Solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quacdam in Deum substantialiter nomina, ui im- iiiortalis, incorruptibilis, incominutabilis, et aeter- iius. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. tjiimortalis, sicut de eo scriptum est : Qui solus ha- bet immortatitatem (I Tim. vi) ; quia in ejus natura iiulbi est commutatio. Nainomnis mutabilitas iion i!iconvenienier mortalitas dicitur : gecundum quod ci anima dicitur mori, non quia in corpus vel in ali- liuam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed iu ipsa sua substantia, quidquid alio modo nuuc est aut fuit Becundum id quod destitit esse, quod erat uiortalis utique deprehenditur. Ac per boc Deus so- Iiis dicitur immortalis, quia solos mcommutabilis in- curruptibilisque appellatur, quia cornunpiet dissolvi non potest nec dividi. Quidquid enim capit divisio- i;cni ct iuteritum capit. lUe nec dividi potest , ncc ifiterire: inde in orruptibilis est. IncommuUbilis ^tJ, quia semper manet et mutari nescit : iiec pc^r- Gdl, quia perfcctus cst ; nec dcficil , quia xtcrnus
D
dus est. Impassibilis, quod nullis pertsrbaHonili» afiicitur, quibus fragilitas bumana succumbit. Nihi enim attingunt eum uUae passiones, ut IMddo, in- ciradia, cupiditas> timor, mceror, invidia, ete.,qiu- I)us mens humana turbatur. Sed cum dicitur Dcus ii-asci, aut zelare, aut dolerc, nostro usu dicitiir. Apud Deum enim est perturbatio nulla, apud qucin iranquiUitassummaest. Simplex autem dicitur, sive iion amiltendo quod habct, seu quia non aliud est ipse, ct aliud quod in ipso est i sicut in honiine, cu- jus aUud est essCf et aliud sapere ; nam et esse po« lesi, et sapiens non esse. Deus habet essentiam, ha- bet el sapienliaro : scd quod liabet, boc est ; et om- tiia iinus, ac proindc simplex est, quia non in eo^ aliquid acceJere potcsl. Sed et qnod est, et qood in ipso est, essentiaUtcr C3t ; excepto quod relative ad quamcunque pcrsonam est. Summe bonus, quia in- commuubiUs esu Creatura vero bonum, sed non suinmum est, qiiia mutabilis est ; et dum sit quidem bonum, non lainen esse potesl oi summum. Incor- porcus autcm vel incorporaUs^ ideo dicitur Deus, ul spiritus credatur vcl intcIUgalur esse, oon corpus : nam dum dicilur spiritus, ejus significalur subsUn^ tia. Immcnsus, quod cuncu concludat^ el ipte a nul» lo coiicIuJatur, sed omnia intra ejus omnipotcntiam coarctentur. Perfectus dicitur, quia nibil ei potesl adjici. Et tanien de consummatione aUcujus facti perfeclio dicitur : Deus autem, qui non est factus,^ qnomodo^est perfectus? sed boc vocabulum de usu- nostro sumpsit 1iuman& inopia, sicut et rcUqua vcrba, quatenus id quod inefiabile est utcunque dicl possit : quomodo Deo niliil digne humanus sermo f!icit»sicut siinlet aUa. Creator dictus pro lotius mundi rebus ab ip30 crealis : nihil enim est quoj non origiDem a Deo traxerit. Ipse et ubus, quia di- vidi nou potest, vel quia nihil aliud esse potest quod lantumdem capiat potestatis. Haec igltur, qnx de DcodicU sunt, ad toUm pertinent Triniuiem, pn^ pler unam et coaeternam subsUntiam, sive in Palre, sive in Filio ejus unigenito : in forma antem Dei, sive iii Spiritu sando, qui uniis est SpirilHS Dei It* tris, ct Filii cjus unigeniti. Sunl et quaedam voca- bula ex usu nosiro ad Deum^ suinpu de mcmbri»
17
DE UNIVERSO LlBRl XXII. — UB. L
18
itosUis, fiive de inferioribus : qui iu propria ualura A cor nHum verbum bmum (Psai. xliv). Bracbiuui i)o-
inYisibiiis el incorporeus e^, pro efltcieoiibus lamen cattsanim io ipso, remm species ascribuniur, ut more ioculioois Dostrx facilius seipsum iosinuet : 01 qnia omnia videt, dicatur oculus; et propler quod aodil omnia, dicatur auris ; pro eo auteni quod avertiiur, ambulat : pre eo quod exspectat, siat. Sic in cselens horum similibus ab bomanis montibus trabitur similitudo ad Deum, sicut est oblivisccns et memorans. liinc est quod prophela dicil : JuravH Ihminus exercUuum per animam suam {Isa. xiv) ; Don qnod Deus animam habeat, sed quo J nostro nar- rat afiecto. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis noD caro, sed divina co|;nitio iuieUigitur, eadem ra- tione qua per faciem conspeciam quisque cognosci-
niini, Filius, per quem omnia operatus est, ut in propbeta Is .ia : Et bracMum Domim cui revtlaium est (Isa. Lin). Dextra Dei, id est Filius, ut in psal- mo : Dexlera Dotnini fecit vktutem (Psal. cxvti). Item dexlera Dornini, gloria, sive beaiitudo perpetua, sicut in Evangelio de Filio dicitur : Sedet ad dexle- ram Dei (Marc. xvi). Rursum dexlera Dei, elecii omnes, ul in Deutcronomio : In dextera ejus iguea iex (Deut. xxxiii). AKne Domini, proteclio divina, ul in psalmo : In umbra alarum tuarum sperabo (Psat. Lvi). Scapulae Domini divina palientia, qua portare dignalur infirmos, ut in Deuteronomio ; Suscepit eos, et supposuit scapulis suis (Deut. xxxii). Manus Do- mini, divina operatio, ut in propbetia : Nonne manus
tur. lioc enim in oratione dicitur Dco : Ostende nobis B me<c fecerunt hcec omniat(lsa. lxvi.) Digitus i)omini,
faciem tuam (Psal. lxviii) ; ac si dicerelur : Da no- bis cognitionem toam. Sic et vestigia Dei dicuntur, qood nunc Deus pcr speculom cognoscilur. Ad per- fectnm vero omnipotens jeperietur, dum in fuluro facie ad faciem quibusque electis prsesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vesiigia comprehendere conantur, hoc est, quero videre per specuium dicuntur. Nam et situs, et habitus, et lo- dts, et tempos in Deo non proprie, sed per simili- todinem translate dicontur. Sedere quippe super dierobin didtur, quod est ad situm ; et abysso tan- ^oam vestimento amictus, ((uod est ad babitum ; ct : ilwii Ivt iioii deficient (PsaL ci) ; qnod ad tempus pertinet ; et: St ascendero in coelum^ tu illic es (Psal.
Spiritus sanctus, cujus operatiooe tabube legis in Exodo scriptae referuntur ; et in Evangdio : Si iu digito Dei ^icio dcemonia. Digiti Domini, legislator, Moyses, sive propbetae, ot in psalmo : Videbo obIos, boc est, legis libros et prophetarom, opera digitorum tuorum (Psal. viii). Sapientia, Dei Filius, in Apo- slolo : Christus Dei virtus et Dei sapientia (I Cor. i) ; et in Salomone : Sapientia Domini attingit a fine usque ad finem forliter (Sap. viii). Uterus Ikmini, secretum divinitatis, ex qiio Filium protulit, ut iii psalmo : Ex utero ante luciferum genui te (Psal. cix). Pcdes Domiui, stabilitas seternitatis, ut in psalmo : Et eaiigo sub pedibus ejus (Psal. xvii). Thronus Do- mini, angeli, sive sancli, vel tpsa regnaiidi potestns,
cxxxvut) ; qood ad locum manel. Nam et in pro- C ut in psaimo : Thronus luus, Deus, in saculum soeculi
pbeta idaostri portantis fenum species ad Deum dodtar : ethapcomnia per figuram dicuntur Deus, quod uihtl honim ad proprietatem substantiae ejus pertiRet. Et qoia, sicut diximus, membra bumana et babi- tos atqoe affectus bumaiii per figuram Deo ascri- buntor, breviter ea quae de his scripta recoliinus,. adnoumos. Caput Domini ipsa divinitas, eo quod principiom et creator sit omoium rtrum. Capiili antem Domini candidi iu propheta Danide scribun- lur, eo qnod antiquus sit dierura (Dan. vii). Oculi Deom [Domini] inspectio divina, eo quod omnia vi- deat, ot est ilbid in Apostolo (Heb. iv) : Omnia enim nuda et aperta sunt oculis ejus. Palpebrae Deum [Domini] occolla et spiritualia in divinis prspceptis
/PsaL jLLiv). Sedes Domiiii, id est, quod supra, angeli velsancti, quod in bis Dominus sedeat ; ot in psalmo : Deus sedet super sedem sanctam suam (Psal. XLvi). Descensus Doniini, visitatio ejus ad homines, sicot in Micbxa : Ecce Dominus egredietur de loco suOf et descendet conculcans extrema terra (Mich. i) ; itein in malam parton, ut in Genesi : Descendit Do- minus ut videret iurrim (Gen. xi). Ascensus DomtiU, eievatio bominis assumpti a terra ad coelos, ut est in psulmo : Qui ascendit super cctlos ccelorum ad orien' tetn (Psal. Lxvii ). Stare Doniini, patientia IMvini- tatis, per qoam peccatores ad pcenitentiam sustinet, sicut in Habacue: Stetit et mensus est terram (Habac, lii) ; et in Evangdio: Stetit Jesus, et jussit enm ro-
mTsteria, ut est in psalmo : Palpebrte ejus intero- ^ cari ad se (Marc. x), hec est, co^ium. Transitus Do-
gam fiiios hominum (Psal. x), hoc esl, probanl fiiios howinum. Odoratus Domioi, ddectatio ejus in mo- riliu^ srve operibus sanctoruin, ut in Genesi : Odo- ratusque est Dominus odorem suavilatis (Cen, viii). Os Douiini, Filius ejos vel sermo a.l homines, ut in psalmo : Os Domini locutum est (Isa. i) ; et alibi : Os Domini ad iracundiam provocwerunt (Thren. l). lingua Domini, Spiritos ^u» sanctus, ut in psalmo: Uti^ua mea culamus (Psal. xliv). Facies Dominl, ostensio ^us per Filium ejns ad homines, ut in l^odo : Fades mea pr(Pcedet te (Exod. xxxiii) ; ci in psalmo : Facies Domini dimisit eos. Vcr- luui Domini , Filius , ul in psalmo : Eruclavit
mini, carnis assumptio, per qnam nasoendo, mo- riendo, resurgendo, in coelos ascendendo, quemdam transitum fedt : in Cantico canticorom : Ecce iste venit saliens in monlibus, transiliens coties (Cant. ii). Gressus Doniini, advenlus vd visitatio ejos. Yise Do- mini, operalio Divinilatis, sicut in Job pro dial>oIo : Ipse est principium viarum Dei (Job. xl) ; llem viae Domini, prxcepta Domiiii, ot in Osee : Quomodo re- ctce vi(B Domini, et justi ambnlant in eis (Ose. xiv). Vcsiigia Domini, operum secrctorum signa, ut iu psalmo : Et vesligia iua non cognosccntur {Psat, L\xn). Cognilio Domini, quod cognosccntes uos fa- ciat ; unde dicit ad Abraliam : Snnc cogtiovi qnod
I» B. KABAM MAURI ARCIIIKP.
limeas Deum (Gen, xxii), huc esi, coguosceixi le ftci. Kescire Deuin. reprobare est, u& iu Evangelio: Nescio 9QS {Matih. xxv). Recordatio D<iniioi, inisericordvi ejus, per quaui respicit el niiserelHr cui vull ; sicut iu Genesi : Recordaltu est Domiuus Noe (Gen, viii). ; et aiibi : Recoraatut est Dominus populi sui (i*sal, Lxxvii). Poenitenlia Doniini rerum mutaiio, sicul iu 'J)ro Regum : Poenilet me quod constiluerim Snul regem (I Reg.\s)AUk et furor Domini, uUio Divini- tatis in peccatores, secuudum viuiliclam palier.tls, uon secundum sequUatem judicaatis ; ut iu psaliuo : /n ira sua et in furore suo conturbabil eos (Psnl. ii). Dormire Domiiii est, duin in quorurodum bomiuum cordibus Odes ejus mioime vigilat, ut in psalmo : Exsurge, quare obdormis, Domine? (Psal, xliii.) Vi-
MOGUNT. OPEHUM PAUS U. «•
A substantia eiiim vcl esseiitia Graece usia dicitur ; ho- mos, unum. LHrumque enim conjunctuiii souat una substanlia. Principium eo ^uod ab ipso sunt omnia. et qiiia ante eum nihil est. Finis, vel quia dignatus est in fine S9ecuk)rum humililer in carne nasci ftt niori ; vcl quia quidquid agimus. ad ilium referimus * el cum ad ilktin pervenerimus, iikra, quod qusera- mus, non babeaius. Os Deiest, quia verbum estejus. Narn siciit pro vciiiis quse per linguam fiunt, sa^pe dicimus illa vt4 illa liiigiia : iia pro Dei verbo poni- tnr os, quia inos est ut ore verba formenlur. Ver- bum autcin ii!eo dicitur, qiiia per euni omnia Pater condidit sive jussit ; veritas, quia non fallil, scd tri- buit qiiod promisit; vita, quia omnia vivificat; iinago dicilur propter parem simililudinero Palris ; figura.
gilia Domini, In electorum suorum cuslodia per prx- 6 quod suscipiens formam servi per operum virtutum-
scientiam Divinilatis semper aJesse, iit iii psalmo : Ecce non dormitabit neque abdormiet (Psal. cx\). Se- dere Domiuum, regnare est, ut in psalmo : Deits sedet super sedem sanctam suam (PsaL xlvi). Scabel- lum Domini» homo assumplns a Yerbo, vel sancti cjus a quibusilam putaQtur, ut in psalmo : Adorale scabellum pedum cjus., quoniam sauctum est (Psat, xcviii) ; item scaLellum est hiimiliatorum subjeciio, ut in psalmo : DQnec ponam inimicos tuos sciibellum pedum tuorum (Psal, cix). Ambulalio Doiniui, decla- ratio Divinitutis in operibus electorum suorum, ut in propheta : Et inambulabo in i7/i«, et ero illorum Dominus (Lev, xxvi). Tuba Dei, vox manifesta, utin Apostolo : /n jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei descendet dje coslo (1 Thess. iv). ^
CAPUT 11. De Filio Dei.
Multisetiam modis Cbristus in ScripUiris inve-
iiilur divinis. Nam ipse Dei Patris unigeuitus est
Fiiius, qui dum essct acqualis Patri, propter salutem
nostram formam servi accepit. Proinde quxdam no-
nuiia iu illo ex divinitatis substantia, quxdam ex
dispensalione suscept;e humanitatis assumpla sunt.
Christus namque Gncce a chrismate appellalus est,
hoc est unctus, Sacerdoles ergo et reges apud Ju-
daH)8 sacra ur.ctione in Veleri Testamonto ungeban-
)ur, et iileo Chrislus unctus nppcUatur, qui rcx et
sacerdos cst ; qui non oleo maleriali* sed oleo keti-
(|ue similitudinem Patris in se imaginem atque ini- mensam magnitudinem desigiiavit ; manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hine ct dexter», propter effectuia operis tothis creatur» quo^ por ipsum formata cst ; brachium, quod ab ipso omnia continentur ; yirtus, qiiod omnem Patris polestatem in semelipso habeat, et omnia potest; sapieniia, quod ipse revelet mysteria scient'se et arcana sapien- tise; spleodor, propter quod manifestat; lumen, quia ilhiminat ; kix, quia ad veritfllem c^ntemplan'' dam cordis oculos reserat ; sol, quia illustrator ; oriens, quia lumiuis fons, et quod oriri nos facbt ad vitam setemam ; fons, quia rerum orif.o esl, vel quod faciat sitientes. Ipse quoque u et &>, quia initiiim et finis. Paraditus, id est advocatus, quia pro nobis intercedU apud Palrem, et ad culpas nostras renio- vendas curam gerit ; sponsus, quia de ca lo descen- dens adhxsit Ecclesia>, ul essent duo in cariie una. Angekis dicitur propter annuRiiationero pateriu^c ac sux voluntatis ; uiKie et apud prophetam nNi^t con^ silii angelus legitur, dum sit Deus et Dominiis niige^ lorifm. Mlssus dicilur, . quia Vcrbum caro factum est. Homo dicitur, quia incarnatus est ; mediator, quia de morte ad vitam nos perduxit ; propheta, qiiod futura re\elavit ; sacerdos, quod pro nobis ho^ sliam se obtulit ; pastor, quia custos est ; nagister, qiiia ostensor ; Nazara;us vero a loco Nazareth ; a merito, id est, sanctus, sive mundus, quia peecatum
tiae, hoc est Spiritu sanclo, est unctus prii omiiibus ^ non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus
participibus suis. Christus vero Hebraicc Messias di- citur. Jesus UebjraHim, Gra;ce soter, Laline salula^ ris, vel salvator interpretatur, pro eo quod cuucUs gentibiis salutifer venit. Emmanuel ex Hebrxo in Latinum significal nobiscum Deus^ scilicet quod per Virginem natus Deu$ hominibus in carne mortali ap- paruil. Deus dicitur propter unitam cum Patre sub- otantiam ; Dominus, propter servientem sibi crcatu- rnm : Deus aulcin et hoino, quia Vcrbum et cai-o. Ijnigenilus autem vocatur per divinitatis excellcn- ttam, quia sine fratiibus : priinogcnitus, per susce- |»Uoncm hominis, in qua per adoptiouein gralix ha- jierc fraties dignnius est, quibus esset pnniogenitiis. lloinoiisios Pali i ab unilale suljbtauliie appcilulur :
nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intel)igatur. Dicitur aulem panis, quia caro ; vilis, quia ex saoguine ipsius redempli sumus ; flos, quia electua; via, quia pcr ipsum ad Deum imus; osUum, quia per ipsum ad Deum iiigredimur ; mons, quia fortis ; petra, quia firmitas es( credenUum ; lapis angularis» vel quia duos parietes e diverso, id esl de circumcisioiie et prxpulio, in unaro fabricani Eccle- six jungit : vel quod pacem aiigelis et honiinibus iii se facit ; lapis oflensionis, quia veniens humilis, o^ fenderuiit in eum increduli horoines, et faclus est petra scandali. Fundamentum autem ideo vocatur^ quia fides in co fundata est, vel quia super cum ca, lliolica Ecclesia construcla cst. Af iius dicilur pru-
« DE CNIVERSO LIBUI XXII. — LIB. 1. 52
pier Iniiocentiani ; ovis, propter roansueludinem ; A <Hvina, eoroparaninr. Dentos Clirrslt apostoli sunt
aries, propter prineipatuni ; baedus, propler simill^ tucliuero camis peceati ; et TituUis, pro eo quod pro nol>is est immolatus ; leo pro regno ct forlitudine ; serpens pro morte et saptenlia. Idem et vermis, quia res^rrcxit ; aquila, pro eo qiiod post resurrecliooem a:l aslra remeaTit. Nec mirum si viltbus significa- tionibos (iguretur, qui usqiic ad noslrarum passio- nomseu carnls contiimelias descendisse cognoscilur, qui dum sit Dei Patris coaeternus anle srecula Filius, postqiiam venit plcnitudo lemporis, propler salulem iioslrani formam servi accepit, et factus est Filius Dei riliiis hominis. Unde quaedam de illo in Scri- pUiris secundum formam Dei, qusedam secundum lormam servi dicuntur. Quorum exempli gratia duo
et proHlicatores Novi Testamentt; unde scriptam est : Dentes ejus lacte candidioret (Gen. xlix). Qai praecidunt ab erroribus honiines, et eos quasi co- medendo in Ghristi corpus transferunt. Nomine au- tem lactis doctrina legis signifieatnr. Lingua Gbristt evangelicussermoest: Ungua mea adkwsit faucibns meis {Psal, xxi). Fauces Ghrlsti praedicatores sunt Evangelii. Nam de gutture illius ita legitur in Gan- tico canticorum : Guttur illiuM suavissimum est (Cant, v). ia giitiure interna dolcedo verborum iilius meraoralur : quam qui sapit , non esurit. Labia Cbristi, annunlialores verbi, ut in Ganlico canlicorum : Labia iilius distiliantia myrrham pri- mam {Cant. v). Barba Ghristi, bomo assumptus a
qiuedam commeniorantur, nt singula ad singula refe- B Yerbo, vel perfecti omnes, ut est in psalmo : Sicut
rantitr. Secundum formam enim Dei de seipso dicit: Ego el Paier unum sumus {Joan. x) ; seciindum for- mam bominis dicit : Pater major me esl {Joan. xiii). Ilwuines autem, minus intelligentes quid el ad quid dicantnr ea quae propter formam servi dicia sunt, voluot transfcrre ad formam Dei ; et rursus ea quae dicta siint ad formam Dei, ut ad se invicem personae rcferantur, volunt nomina esse nalunc atque suIh slanli^ et faciunt errorem in fiJe. Sic enim Dei Filio coojuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus igitiir bomo pertulit crucem, sed propter unilatem personae et Deus dicitur pertulisse. Hiiic est quod scribitur : Si enim cognovissent, nunquam Deum gloria: crucifixiS'
unguenlum in capite^ quod desc^ndit in barham Aaron {Psal. cxxxii). Manus Ghristi, operarii jtistitiae, ad omne opus bonum parati, ut est iiliid inGantico canticorum : Manus ejus tornatHes aurete. Digili mei pleni sunt myrrha {Cant. v). In manibus enim opera, in digiiis discrctio designator : in myrrha continen- tia et passiones, quse tunc probatissima est, cum solummodo pro charitate Dei et proximi, vel con- tinentia vel passiones fiunt. Dextera Domini, Testa- roeni.um Novum ; sinistra , Yetus. Item dextera , beatitudo perpetua; sinistra, vita prsesens; sieut in Gantico canlicorum Ecclesia dicit : Lceta ejus sub capite meo^ et dextera ejus amplexabitur me {Canl. ii). Item dexlcra, electi ; sioistra, reprobi omnes, ut
Sffni (/ Cor. ii). Fllium enim Dei crucifixum fatcmur, C in Evangeiio : Statuet oves a dextris^ hados autem
a sinistris {Matth. xxv). Ubem Christi , evangelica doctrina ; ut in Gantico canlieorum : Meliora sunt ubera tua vino {Cant. i). Blamillae Domini, duo Te- stamenta ; uiide legitur in Apocalypsi : Et %ona aurea circa mamillas {Apoc. i). Venter Ghristi, la- vacrum regenerationis , ex quo electos suos per adoptionis gratiam in filios generat. Iliuc in Cantico canticorum dicitur: Venter tuus eburneus {Cant. \), lutcslina Domini, secretum divinilatis, slve in sacra Sciiptura occulta sacramenta ; hinc in Eju>do scri- plum est : Caput cum pedibus et iniestinis vorabitis {Exod. xii). Grura ejus , apostoli vel caeteri prju- dicatores, totum Ecclesiae corpus sustinenles; dc qiio iu Ganlico canlicorum dicitur : Crura ejus sicut
non ex virtute divinitatis, sed ex infirroitate huma- nitatis : non ex suae naturae permansione, sed cx noslrae sasceptione.
Inveniuntor ergo membra corporalia ipso Filio Dei ascribi, necnon et habitus corporis, de quo jam supra aliqua posuimus, et adhuc alia subjiciemus. Nam caput Gbristi Deus esse iu Apostolo legitur, et capnl Ecclesiae Ghristus, ut est illud : Nam caput mulieris est vir : caput autem viri Christus, capjtt vero Christi est Deus (I Cor. xi). Gorpus quidem Chrisli sancta est Ecclesia, sicut eiiam idem Apostolus os- tendit. Capilii namque Gbristi candidi muUitudinem sanctonim dealbatorum in Apocalypsi exprimunt, ubi scriptum est : Caput autem ejus et capilli erant cau'
didi tanquam lana alba et tanquam nix (Apoc. i). ^ columna; marmorem {Cant. v). Pcdes Domini , as-
Antiquitas et inimortalitas majestatis in capilis can- dore ostendilur. Gui praecipue jusli quique vclul ca- piHi adhaerenlcs, propteroves ad dexleram futuras instar lanae , el propter dealbatorum ionumerabilcm lurbam et electonim e coelo datorum , instar nivis effulgent. Oculi Gbristi praecepta sunt evangelica ; unde in Genesi legitur : Putchriores sunt oculi ejus tiao (Gen. XLix), hoc esl, veteris legis doctrinis. Item oculi Ghristi doctores sunt, per qiios Eccle^ia videt quae recla sunt, ut est illud in Gantico caoii- conim : OcuH ejus, sicut columbce super rivulos aqua- rum {Cant. v). Qui bene, columbae , proptcr simpli- cilatein , et rivolfs aquarum , pr^ptcr charismala
sumplus bomo a Yerbo, vel sancti aposloli ; dc qiio iii Deuteronoinio scriptum Ci^t : Qui appropinquunt pedibus ejus^ accipient dedoctrina i7/itM(Deti/.xxxiii); et in psalmo : Adorabimus in loco ubi steterunt pedes ejus (Psal. cxxxl). Ossa Christi, fortes in £c- clesia , quae est corpus ejus ; de quo in psalmo scriptum est :, Dispersa sunt omnia ossa mea {FsaL xxi). Garnes Ghrisli infirmi in Ecdesia ; de quo dicitur iii psalmo : Dum appropinquant super mt nocenles, ut edant carnes meas (Psal. xxvi). Ycstl- menta Domlni, caro assumpla; unde iu Ezechiele propbela scriptum est : Ecce vir vestitus lineis iEzcch. ix), id csl, carne munla. Iteiu vcslimcnta
B. RABANl MAURl ARCHIEP. MOGUNT. OPEKUM PARS H
U
Ctiristi , eiccli oiunes , ul in Job : Circumdm iibi A £i hrxc TriniisM itous est Dous, solus bonus, ma-
iuorem ^muii, el specim» Muere veHibue {Joh xl). Tiiuica CiM^isii, ejiis Eodesia, ci^us figumni imika illa halHHt dc qua in Evangdio scribitur : Non sctH- datnus illam, Borliumur de Ulu cmjus eii {Joan. xix). Sloia Cbristi, caro a^unipta, |Mi8sionis vino imiiH data ; kinc in Genesi scri|»luiu est : Lavabit vifw itolam suam (Gen. xlii). Unde palKura Christi, san- eta Ecclesia, cjiis aspersa cruore; undc et supfa : /a sanguine uwe pttttium euum (Ibid,), Lnnibare Dottiini , populos Juda^oruin , superbisR vilio ptilrc- faetum ; de quo in lerenMa scripcum est : Sicut iwnbare aihieret corpori^ eic appeilavi populum istum ad nie, diek Dondnus {Jer. uii). Cingulum Cbrisli, justitia Bive iides qus. Hinc in fsaia lcgitur : Justitia
gnus, aHemHs, omnipotens. Ipse sibi unjtas, divi-» nitas, magnitudo, bonitas, omnipotentia, et ipitd- (ftiid ad se subeiantiaKter dicitur. Non ita in nv lativis vocabulis inlelHgendum cst vel dicendum , qnia dici non potest, Pater sibi Pater, vel Filins sibi Filius,. vcl ^iritus sanctus si^ii Spiritos san-^ ctus : scd hoH: relaliva vocabula ad aliam pcrsonam ref^runtur. Nam et hoc nomen quod Spiritus di« citur, non semper secundum id quod refertur ad aK^fuid , sed secundum id quod aliqnam naturam sigRifiCat, inteUigltur. Omnis enim incorporca na- tura spiri:us in Scripturis sacris appellatur. Undo noii tautum Patri et Filio et l^iritui sanclo, se.1 omui rationali creaturoi et onima! boc vocabuluin
cingnlnm lumborum ejm, et fides cinctorium renum B congruil. SpiritMS sanctus Itleo non dicilur gcnilus.
ejtts {Isa. \i). Calceamcnta t>oniini, mysterium in- carnationiB, de quo Joaraies Baptista in Evangelio ait : Ctr;»s iioii ftfni dignus pfocumbens sotvere corri- §iam calceamemi ejus {Luc. iii).
CAPUT ni. De Spiritu sancto^
Spiriius sanctus ideo praedicalur Dens, quia ex Patre Filioque procedit, et subslantiam ejus habet. Neque eniin aliud de Patre proeedere potuil , quam quod ipse est Pater. Spiritiis sanetos autem dictns cst secundum id quod ad aliquid refertur. Sient eiiiin relative Pater ei Filhis dicuntur, ita et Spi • ritus sanctm ad Patrem et Filium qaodammodo re- lative dicitar, qnia Patris et FiKi Spiritus est : sed
ne duo in Trin^tate flKi suspicarenlur. Ideo non praedicatur ingenitus, ne duo patres in ipsa Tiinitale credantur. Ptocedens autcm dicitur, lestinio:iio Domini dic^tis : Cum autem veneril paractitus , quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritntis, qvi a Patre procedit, ilte testimonium perhibebit de me {Joan. xv) , et rursum: IlteMtqnH.meclariftcabit^ quia de meo accipiet et annuntiabit vob:$. Ilic au- tem iion solnm nalura proeedit , sed semper ad peragcnda opera Trinitads inJcsinenier proccdll. Hoc inierest inler nnsccntem Filium ct proccdciw tem Spiritom sanctuni, quod Fillus cx tmo nascilur, Spirilus sanclus ex iiiroque proccdit. El ideo dirit Apostolus : Qtti autem Spiritum Christi non habtt^
ipsa rekitio Spiritus sancti non ila reciprocalione ^ hic non est ejus {I\om. viii). Nam Paler nunqua 51
eonvorli poterit» slcul Paier et Filius. Njim Palcr
Filii Pater dicilur, ei FiKns Patris [Fiiius] dicitur :
Spiritus sanctus vero tmiformiter dicitur ad Patrcm
et FIKttm, qula Patils et FiKi Spiritus est. Dicimus
eniin Sptritum sanctum, Spirititm Fatris, sed non
>icis9iro dlclntus Patrem Spiritus sancli, ne Fiiins
ejus intelKgatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spi-
riium sancium, Spiriium FiKi, scd npn dicimus
Filinm Spirilus sancli , iie Paier ejus intehlgatur
Spiritus sanctus. Bicitur et idem Spirilus donum
Dei , qtiia Deus donator doni sui est. Li quibus
imminibus circumferri potesi vicissim relaiionis
regula, ut sic dicaiur donator doni et donuiu do-
natoris; quia in his vocabulis potiiit inveniri usi-
legitur missiis, Spirilus vero missus; ut cst illu I Dominicitm : Paractitus, inqnit, Spiritus snnctun, quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docelil omnia et suggcret vobis omnia (Joan. xiv). Paraclili^s enim Graece, Latine Interpretalur consolalor, a con- solalione; paraclisis cnlni consolatio interpretatnr. Cbristus enim eum Ingcnlibns misil, poslqnam a!) eorum oculis ipse in coilum asccndil. Consolalor enim iristibus inittilur, secundum iKam ojislnn Domini senteniiam : Beati lugentes , qnoninm ijm consolabuntur {Malth, v). Ipse etiam dicit : Tuuc Ivgebunt fitii sponsi, cum ab eis abtalus fuerit sponsns {Matth, ix). Item paradilus, pro eo qiiod consola- tionem pncstat animis qui gaudinm temporale amit-
tata huic categpriae, quae dicllur ad aliquiil , cir- ^^ tunt. AKi paracKlum Latine oratorem vel advoca-
eumlalio. Ergo hoc donum Dcl, id est Spirilus sanclus, qui de Patre ct Filio xquaKler procedit, incffabilis quxdam Patris Filiique communio esl : ct iJco forlasse sic appellatur, quia Palri ct Filio potest eadem appellatio convenirc. Nani boc ipse pniprie dicitur , quod ilK comniuniler diciintur : quia et Paier Spiritiis et FiKus Spiritus, ct Patcr sanclus, ct FiKiis s;inctus rccte dicitnr. Ergo ut iiominibus juuclis « qux separatim utriusque per- sonx* conveniunt, Ulriusque communio proprie si- gnincclur, vocatur Spiritus sanclus : quia est lerlia in suiicla Trinitale pcrsona , Palii ct Filio pcr ^jm lia 3c(pialis, qua coxlerims el consubslanliaUs.
tiim intcrprelantur. Ipse cnim Spiritus sanctus dicit : IpV docct ; per ipsum datur sermo sapienlix ; ab ipso sancta Scriplura inspirata est. Ideo Spiriliis sanclus scptiformis nuncupatur, propler dona quu! de divinitalis ejus pleniludine particulatim quiquc, ut digni sunt, consequi promerentur. Ipse cnim spiriliis sapienti:e et inlellectus , spiriius consilii ct forlitudinis, spiritus scienlix ct pietatis, spiritus li^ nioris Domini dicltur {Isa, xi). Spiritus autem pnit- cipaKs in psaiino quinquagesimo legilur. Ubi quia tt^rtio spiritvs repetitur, nonnulli Tiinilalem iiilel- lexcrujil, ideo qnia scriplum est : Dcus Spiritus e^ {Sofin, iv). Quo! enim non cslcorpys, cl lamen esi,
fS
D£ UMVKRSO LiBRI 1X11. — LIB. L
96
\itlelur restare ul sptriius sii. InicUiguiU enim A ut quaiitj ad cum, quanli ad crinero purpurei spicn-
ibi Donnulli Trjnitatdiii sigiuficari : in Spirilu prin- cipali Patrem, in Spirilu recto Fiilum» in Spiiitu saocto SpirituiD sanctum. Spiritus s:)nctus ideo do- Dum Dei dicitur, eo quod datur. A dando eniin do- Dum est QuncupaUiro. Motissimum est eniin Doiui- yum Jesum Giiristum, cum post ejus resurrectioneui a mortuis asceodit in coelum , dcdisse Spirituin saoctum : quo credcntes impleii , linguis omiuum geiaiiim loquebanlur. In tantmn donum Dei cst in quantom datur eis qui per euro diJigunt Deiim. Apud se autem Deus est, apud nos donum est, sed sempiter- De Spirilus sanctus donum est , distribuens singnJis proia Tiilt, gratiaruro dona (/ Cor. xii). Nam et pro- plietisy quibtiSTuit, impartit; et peccata, quibus
floris aspexerint» tantis visum swe lucis iQiperliat, taolis mysterium sui mnneris tribuat, et ipse in siia iiibilominus intcgritate permaneal. Spiritus sanctus nomine aquae appellalur ui Cvaugelio , Demino d -^ man(e ct dicentc : Si quis $ilil, veniat ad me^ et bibul. Qui credil in me^ puminn aqutt vivtv fluent de ventre eju$ {Joan, vii). Evungelisla autem exposuit unde diceret.; secutus enun ai( : Hoc enim dicebat de Spiriiu quem accepturi erant credente% in eum(lbid.). Sed aliud est aqua sacramenli, aliud aqua qua; sigui- ficat Spiritum Dei. Aqua enim sacramenti visibilis est, aqua Spiritus invisibilis csl. Isla abluit corpiis^ et significat quod fit iii auima : per iilum auteni Spiritum sancluni ipsa anima mundatur et saginatur.
TuU, dimittit : uam peccala nostra sine Spiritu sao- B Spiritus sauctus ideo unctio dicilur, Joanne apostolo
clo non donantur. Spiritus saiiclus inde cbaritas proprie nuncupatur : vel quia naturaliter eos a qni- bus procedit , coi^ungit et se unum cara eis esse ostendit ; vei qoia in nobis id agit , ut in Deo roa- ncaniiis, et ipse in nobis. Unde et in donis Dei nibii maJHS est cbaritate, et nuliiim est majus donum Dei qoain Spiritus sanctus. Ipse est et gratia : quae quia Don pro meritis nostris, sed volnntate dtvina gralis <Utur, inde f ratia nnncopator. Sicut unicum Dei VeriNiin prefMrie vocamns Horotne sapientiae « cum sit Paler, ei Fiitus, et Spiritus sanctos universaliler sapienlia : ila Spiritus sancms proprie nuncupatur vocabutoefaaritatis, curo sit Pater et Fiiius univer- salker cbaritas. Spiritus sanctns digiliis Dei esse,
teslaiite (/ Joan. ii) ; quta siciit oleuro natnrali pon- dere superfertur omni iiquore, ila in principio snpor- ferebatur SpirRus sanctiisaquis. Undeet Dominusolco exsultationis, boc est Spiritu sancto, legitnr fuis:^ unetns. Et Joannes apostolos Spiritum sanctum iin- ctioncm vocat, dicens (Ibid.) : Et vos unctionem \Fa unctio\ quam accepi$tis ab eo, permaneat in vobis. Et ncce$$e non habetis ut aliquis doceat vo$^ $ed $icut unctio eju$ docet vo$ de omni re, Ipse est cnim Spiri- tos sanctus unctio invisibilis.
CAPUT IV. De eadem Trinitate Trinitas appelata quod fiat tntum uniim ex quilMis- dam tribus, quasi trinitas : ut memoria, iiitelligcntia
lu libns£Tangeliiapertissimedeclaratiir. Cumenim ^ et voluntas, in qoibus mens habet in se qiiamdam
QiMis evangciista dixisset : Ih digiio Dei ejicio dte^ m9ma(Lmc.%i)^ alius boc idem ita dixit : Jn Spiritu Dei ejicio dcemoma (Mattk. xii). Unde et dtgito Dei scripta lex est, data die qniBquagcsima ab occisione ngni : et die quinquagesima venit Spiritui sanctus a passione Domini nostri lesu Chrisli. i:ieo aulera «figitiis Dei dicitur, ot ejus operatoria virtus cum Patre ct Filio significetur. Unde et Paulus nit : £//rc mmlem omma operatur unu$ atque idem Spir:tu$, di- tidem singuUs pront vutt (I Cor. xii). Sicut aulem pcr baptisrotim in Christo morimur et rennscimur, tu Spirito signamor, qui est digitus Dei et spiritale •>igiuieulum. Spiritus sanctus idcirco in coiumbse f|ic«ie venisse scribitor, ot natura cjus per avcin simplicitatis et ionocentia; declarciur. Uiide et Do- miniis : E$tote , inqnit , $implice$ $lcut coiumb(B {Malth. x). Hsec enim avis corporaliier ipso fcllc caret, babens tantum innoccniiam ct amorem. Spiritns sanctos inde noniine ignis appelLitur pro eo quod in apostolonim Actibus pcr divisionem Gngnamm ut ignis apparuit: qni et insedit $upcr unumquemque eorum (Act. n). Propterea aulein di- versarum linguarum graliaiu npostolis de<Iit , ut idunei efliccrentur fidelium eruditione populoriiin. Qnod vero supra singulos sciUsso nieniomlur, id caosx cst ut inlciligatur per plures non fuisse divi- SOS* sed mansisse in singiilis totus, sirut fcre ignibus Ulos C5t. Hanc enim balct n^luram ignis ncccnsus.
D
iinaginem divin» Trinitatis. Nam dum tria sinl « umiro sunt ; qula et singula in se manent, et omnia in omnilms.
Oinnis itaque Scrtplnra Veteris ac Novi Testamenti divinitus inspirata , si catliolice intelligitur, boc in- sinuat quod Pater, et Filius, ex Spiritus sanctus, unus sit Deus, ejusdemque subslantix, uniusque es- sentiio atqiie inseparabilis indivinitatis [<!lvinitatis) nnitate : ideoque non sunl trcs dii, sed umis : Pater, et Filius, et Spiritus sanclus : quamvis Pater Filium genucrit, et Ideo FiHus non sit qui Patcr est, Filius- qne a Patrc sit gcnitus , Qt Ideo Pater non sit qiii Filius esi : Spiritus sanctus nec Pater sit, ncc Filiiis, sed lantum Patris et Filii Spiritus , Patri et Filio cti;im ipse corrqualis et ad Trinilalis pertinens uni- tatera. Et h^ec Trinitas uniis esf Deus, ex qiio omnia, per quem omnia , et in quo omnia , bento Paulo at- tcstnnte, ubi ait : Quomodo [Quoniam] ex ip$o^ et per ipsum, et in ip$o $unt omnia : ip$i gloria in $(ccula $(rculorum. Amen (Rom. xi). Igitur firmissime credi- mus, Patrcm, et rilium, et Spiritum sanclum, unuin essc naturaliter Dcum : ni*que tamen ipsum Palrem. esse qui Filius est, ncc Filium ipsum esse qui Patcr est, nec Spirilum sanctum ipsum esse qui Pater aut Filius est. Una est enim Patris, et Filii, et Spiritu^ sancti essentia : in qua non Cht aliud Pater, armc^ Filius, aliud Spirilus sanctus : quamvis personalilec sit ulius Pater, ahus Filius, alius Spiritus sanctu^.
B. RABANI MAUIU ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS U.
A CAPUT V.
2»
QiiOil no!)is maxinie in ipso sanclanim Scriptur»runi (lenionstraUir iaitio, ubi Detis dirit : Faciamus ho- minem ad imaginem et simitiludinem nostram (Gen. i). Cum eniin singulari numero dixil imaginem, osten- dit unam naluram esse ad cujus imaginem homo iiebat; cum vcro dicit pluraliter nostram , ostendit Deuro, ad cujus iniaginem bomo Hebat, non iinam essc personam. Si enim iila una essentia Patris, et Filii, et Spiritus sancti una esset persona, non dice- retur, ad imaginem nostram, sed, ad imaginem meam; nec dixissct, faciamus^ sed, faciam. Si vcro in illis Iribus personis tres essent intelligcndse vel credend» substantise, non diceretur, a(< tma^in^m nostram, sed, ad imagines nostras. Sed ad unam imaginem unius Dei bomo factus dicitur, nt una sancta: Trinitatis essentialiter divinitas intimetur: Hanc quoque trini- tatein personarura atque unitatem naturae propheta Isaias revelatam sibi non tacuit , cum se dicit au- disse serapbin clamantia : Sunctus, sanctus^ snncttu Dominus Deus sabaoth (Isa. vi). Ubi prorsus in eo i|uod dicitur tertio, sancius, personarum Trinitalein ; iii eo vcro quod semel dicitiir, Dominus Deus sa- baoth, diviiiai natunc cognoscimus unitatem. Plane absque omni dubitatiooe credenduni est, Palrem, ni Filiufn , et Spiritiim sanctum , unum esse Deum Palrem omnipolentem, aeternum, incommutabilem : ct singuli boruni Deus, et simul omnes unus Deus : ct siiigulis quisque borum , plena ct perrecla et dctenia substantia : et simul omnes, una &ubstanlia : quia quidquid est Pater, quo Deus est , quo sub- stantia est, quo xternitas est, hoc Filius, hoc Spi- ritiis sanctus est. Ila eliam et FiJius, eo quo est Deiis, quo substantia est, quo xlernitas 'est , hoc Paier est et Filius. Una in tribus divinitas , una cssentia , una omnipotentia. Et quidquid substan- tialitcr de Deo dici potcst, si forte de Patre solo in- lerrogatus fucris, quid sit Paler, respondc, Deus esu liitcrrogatus de Filio, responde, Deus. Interrogatus de Spiritu sanclo, responde, Dciis. Si intcrrogatus fueris simul de Patre, el Filio, et Spirilu sanclo, non deos, sed Deum rcspondc unum, omnipotenlem, in- commutabilem. Sciendum est quod quxdam de Dco substantialiler dicuntur, ul est, Dcus, magnus, om- nipoicns : et quidquid ad se dicitur, id est, snbstan- tiam divinitatis significans : qu.xdam ilaque [vero] relative dicuntur : ut Palcr ad Filiuin , Filius ad Palrem, et Spiritus sanclus reh.live ad Patrem el Filium; ad se autem sive Pater, sive FiJius, sie Spiritus sanctus, Deus dicitur. Itaque Patcr eo qiio est Deus, boc ipso subslantia est : quia ejusdcm ^ubstantiae Filius , procul dubio et Filius Deus , et Spirilus saiiclus Deus. Al vero Deus, eo qiio V^ater est, relative dicitur, qnia non substantiai no- men est, sed refertur ad Filium. Non sic dicimus Filium Palrem esso , quomodo dicimus Filium Dcum esse : nec ita dicimus Palrem Filium esse, sicut dicimus Dcum esse ; quia Deus substantialitcr dicilur, Pater, ct Filiuj, ct Spirilus sanctus relalive dicuntiir.
De angelis. Angeli Gnece vocantnr, Hebraice malaoth^ Latine vero itttfilft interpretantur, ab eo quoJ Domini vo- luntatem populis iiuntient. Angelorum aulem voca- bulum oiHcii nomen est, non naturae. Semper enim sunt spiritus , sed cum mittuntur, vocantur angeli. Quibus ideo pictorum lieentia pennas facil, ut cele- rem eorum in cuncta discursum significent : sicut et juxta fabulas poetarum venti pennas Iiabere dicun- tur, propter velocilatem scilicet. Unde et sacra ScH- ptura dicit : Qui ambulat super pennas ventomm ( Psal. ciii ). Novem autem esse ordines angelonim sacne Scripturae tcstantur , id cst , angeli , arcban- geli, tbroni, dominationes, virtutes, pelestates, prin-
^ cipatns , cberubin et serapliim. Quonim ofllciorum Toiabula cur ita sint dicta, inlerprctando exscqni^ rour. Angeli vocanlur propter quod de coelis ad an* nuntiandum hominibus mittuntur. Angdns enim Graece, Latine nuntius dicitur. Archangeli Gneca lingua summi nuntii inlerpretanlur. Qui enim parva vel minima annuntianl , angeli ; qui vero sumnia« arcbangcli nuncupantur. Archangeli dicti eo qiiod primatum teneant inter angclos; archos enim Grseco, Latine princeps interpretatur. Sunt enim et duces principes, sub quorum ordine UDicuiqne angelorum oflicia dcputata sunt. Nam quia archangeli angelis pncsunt , Zacharias prophcta testatur dicens : Ecce angelus , ^tit loquebatur in me , egrediebatur : et alius angelus egrediebatur in occursum ejus , et dixit ad
C eum : Curre, loquere ad puerum istum, dicens : Abs' que muro habitabitur Jerusalem (Zach. ii). Si enim in ipsis ofBciis angelorum nequaquaro potestates su- periores inferiores disponerent, nulio modo hoc qiiod homiiii diccret angclus , ab angelo cognovisset. Qui- dam autem arcbangelorum privatis oominibus aj^ pellanlur, ut per vocabula ipsa in opere qnid ^aleani designetur. Gabriel Hebraice^ in tingua nostra verti* tur fortitudo Dei. Ubi enim potentia vel fortitud« manifeslatur, Gabriel mittitur. Unde et eo tempore quo erat Dominus nasciturus et triurophaturus de mundo, Gubricl venit ad Mariam, ut iilum annuntia* rei, qui ad debellandas aerias polestates humilis ve- nirc dignatus est. MicJiael interpretatur quis sicut Deus? Quando eniin aliquid in mundo mirae virtutis
^ fit, hic archangelus mittilur : et cx ipso opere no- uen csi cjus, quia nemo valet facere quod facere potest Deus. Rapbael interpretalur curatio vel medi^ cina Dei. Ubicunque enim curandi opiis neccssariiim est, bic arcbangelus a Deo miltitur, et indo mcdicina Dei vocatur. Unde et ad Tobiam idem archangclu» missus, pculis ejus curationem adhibuit, et c^ci* tatc detersa visura restiuiit. Nominis enim interprc- tatione et angeli oflricium desiffuatur. Uriel iiiterpre- tatur ignis Dei , sicut lcgimus apparuisse Ignem in rul)o. Legiinus ctiam ignem missiim desuper, ct inv plesse quod pneceptuin est. Tbroni autem, et domi- nalioiies, et principatus, et potestates , et virtutcs, (jtiibus cuiiciain ca*losleni societalem Aposlolus couir
DK UNIVERSO LlBRl XXJI. — LIB, I.
30
•tcctitnr, ordliics angclorum et dignitates intelligun- A {Cen, i) ; nimirum ostendcns qtUMf post ruinani an-
lur. Et pro hac ipsa dislribulione ofliciorum, alii tbroni, alii dominationes, alii principalus, alii pote- st^itcs dicuntur, pro ccrtis dignitaiibus quibus inri- cem distinguuntur. Virtutes angelica quxdam mini- steria perhibenlur, per quas signa et miracula in mondo fiunt, pi*opter quod et virtutes dicunlur. Po- lestaies sunt quibus virtutes advers.ne subjcclx sunt, et uide potestattim nomine nuncupantur, quia mali- •giii Spiritns eorum potcslate cocrcenlur, ne tanlum noceanl quantum cnpiunt. Pincipalns sunl hi qui an- gelorum agminibus prxsunl : qui pro eo qiiod sub- dilos angelos ad explendum mysterium divinum dis- ponant, principatus vocnbiilum accc|)erunt. Nam alii sont qui administrant, alii qiii assistiint sicul et per
gelorum malorum hi qui permanserunt , finnitatcm selernse perseveranliae conseculi suot, nullo jam lapsn aversi, nulla superbia cadentes : sed flrmittir in Dei amore el contemplalione manenles nibil aliud diilce habent, nisi eum a quo crcati siint. Quod autem duo seraphim in Isaia legunlur, figuraliler Yeteris et Novi Teslamenli signlficalionem ostendunt. Ideo vero fa- ciem et pcdcs Dei operiunt , quia praelerila aiite muntlum , el fiilura post mundum scire non possu- mus, sed media tantum eonim testimonio contem- plamur. Singuli senas alas habent , qiiia de fabrica tantum mundi, quae in sex diebus facta siint, in prsesenti sxculo novimus. Quoil clamant ter, San- clus, alter ad alterum, Trinitalis in una divinitale
Danielem dicitur : MilHa miUium ministrabant ei,el^ demonstrat mysterium. Sed quid prodest nos de an
iecies eentena millia assistebant illi (Dan. vii). Do- wunationes sant hi qui eliam virtutibus et principati- bus prseeminent; qui pro eoquod caeteris angelorum agmiiiibus doroinantur,dominationes vocantur. Thro' nt sunt agroina angelorum qui Laliiio eloquio sedes dfcontiir; et vocali throni, quia illis prxsidet condi- tor, et per eos judicia sua disponit. Cherubim autero et ipsi sublimes coelorum potestalcs et angelica mi- nisteria esse perhibenlur,qui ei Hebraico in lingiiam nostram interprelantur , scientice nmUitudo. Sunt enim sublimiora aginina angelorom ; qui pro eo quod, Tidnius positi, divina scientia cseteris amplius plena suiit, Cherubim, id est pleniludo scientio!, appellan-
gelicis spirilibus ista perstringere, si non studeamus haec eiiam ad noslros profectus congnia considera- tione derivare? Quia enim supema illa civiias ex an- gelis et hominibus constat : ad quam tantum credi- mus humanum genus ascendere, qiiantos illic conti- gitelectos angclos remansisse; sicut scriptum est : Statuit terminos gentium secundum numerum angeto- rum Dct {Deui. xxxu); debemus ei nos aliqnid ex iliis distiiictioiiibus supernoruiii civiuiu ad usuin no- straf coiiversaiionis irahere , nosque ipsos ad incre* nientu virtutum boiiisstud ii innainmare. Quia eniin iliuc asccnsura creditur tauta muliiiudo hoininuin, quaiita nrultitudo remansit angelorum,8upereslut ipsi
Uir. Ipsa sunt illa duoaoimalia super propitiatorium qaoquehomiiiesquiad coelesieui p.iiriainrodeuni,et
arcse facta ex metallo , propter significandam ange- loram pnesentiaro,in quoruro medioostenditurDeus. Seraphim quoque simitfter multitudo esl angelorum, qni ex Hebraeo in Latinum ardentes vel incendentes inlerpretantur. Qui idcirco ardentcs vocantur, quod inter eos et Deum nulli alii angeli consislunt; et ideo qiiantum vlcinius coram eo consistunt , tanlo magis claritate divini luminis inflammantur. Haec igitur vo- •eabula agmimim angelonim ita sunt specialia ordini singnlonim , ut tamen sint ex parte communia om- nium. Nam [licet] tbroni , Dei sedes, in qtiorumdam angelonim ordine specialiter designentur, tamen di- citar per Psalinistam : Qui sedes super cherubim {Psal. Lxxix). Sed ideo isti ordines angelom^ jv^
eis agroinious aliquid, iliud revertentes, imitentc^ [Forte imitentur]. Distincte namque conversalioncs bominum singulorum agminum ordinibus coiigruunt, et in eornm sortem per conversationis simHitudiiiem deputantur. Nam sunt plcrique qui parva capiunt, sed tamen hxc eadcm parva pie annuntiare fratri- bus non desistunt : isti itaque in angcloruni nuine- rum currunt. Et sunt nonnulli qui , divinx largitatis munere refecti, secretorum coeleslium suroma et ca- pere praevalent et nuntiare : quo [ Forte qitoniodo hic el infra] ergo isti nnn inter ardiangeloniin nu- merum deputantur? Et sunt qui mira faciunt, signa valenter operantur : quo igitur isti, nisi ad supema- nj!n yict^iu^i sor&on^et luimerum congruunt?Et snnt
\atis nominil>us oppellantur, quia hoc ipsumofliciiirouY P^^wJ^A^lJ^}^^'^^ d^essis corporibus malignos
in proprio ordine plenius acceperunl : et cum sint omoibus olDcia communia, proprie tamen el nonsi^a suis ordinibus deputantur. Unicuique ^idn , s^c^t prsdictam est, propria oflBcia sunt injuncta, quae prookeniisse eos in mundi constal exordio. Nam quia angeli et locis et hominibus praesunt, prophetse te^ siaiur aiigclus dicens : Princeps regni Persarum rer uiiit nuhi (Dan. x). Unde apparet nullum esse locum cui angoli non prxsunt. Hic est ordo vel distinctio angtlorum , qui posl lapsum malonim io coelcsti ju- gore [Forle vigore] pcrstitenint. Nam postquam apo- statx angeli ccdderunt , hi perscveranlia a^tcrnae boatitudinis solidati sunt. Unde ct post coeli crea* liuueiu in principio repctitur * ^^ifti firmamcntum
spiritus fugant , eosque virtute orationis et vi acce- pldt pote£iaii3«je|iduE»t^ :.muo itaque isti meritum s^unii, nisiJftt^;{]^P?s^<e^[^testatum] ca>lestium numerum sortiuntur? Et sunt nonnuUi qui acceptis virtutibus etiam electomro hominuro roerita trans- cendunl; curoque et bonis meliores sunl, electis quo- qoe fratribus principantur : quo ergo Isti sortem suam , nisi Inter principatoum numerum , accepe- runt? Et sunt nonnulli qui sic in semetipsis cunctis vitiis omnibusque desideriis dominanlur, utipso jure mundilix dii ioter homines vocentur ; unde et ad Moysen dicitur : Ecce conslitui te Deum Pharaonis (Exod. vii) : quo ergo isli , nisi inter numeros do-> ininatuum, curnint? Et sunt nonnulli qui, dura sihi''
51 B. RABANI MAURI ARCmEP. MOGUNT. OPERUM PARS U. 5^-
oielipsis \igilanti cura dominantur, duin se solliclta A gnoscit , eique adhuc vae deterius immlnet, sed pri«
intcnlione discuiiunt, divino timori semper inhae- rentes, hoc in munere virtntis accipiunt ut judicare recte ct alios possint : quorum profecto mentibus dura divina contemplatio praesto est, iii his, velut in ihrono suo , Dominus praesidens , aliorum facta cxa- minat, et cuncta mirabiliter de sua sede dispensat. Qiii ergo isii, nisi conditoris sui throni suut? Vel quo nisi ad supernarum sedium numeros ascrilnintur ? Per quos dum sancla Ecclesia regilur, plerumque de quibusdam suis inGrmis actibus etiam electi judi- cantur. Et sunt nonnulli qui tanta Dei ac proximi dilectione pleni sunt, ut jure cherubim nomincntur. Quia enim, ut prxfaii sumus, cherubim plenitudo scientiie dicitur , et Paulo dicente didicimus : Quia
vataui se donis intelligit et nequaquam gemit. Qui^* quis ergo talis est, fraires mei , gemendus est valde, quia non gemit. Penscmus igitur accepta electoruiu munera , el virtute qua possumus , ad amorem taii« tse sorlis anhelemus. Qui in se donorum gratiam mi- nime recognoscit, gemat; qui vero minora in se cognoscit, majora aliis non invideat. Angelorum eniin nomine potestnles supcrnae, ut supra oste<idimMs« designanlur, ut in psalmo : Qui facit angeios iuos spi^ rilus (Psal, ciii). Augclus aulem (ypice Dominus Jesus Christus nuncupatur, id est, nuntins paternae voliin- tatis. Unde propheta ait : Venit ad templum suum dominator , quem vos vultis, et angeius tesiamenti, quem vos dcsideralis. Angelus Joanncs prxcursor in
plenitudo legis charitas {Rom. xiii); omnes qui Dei ^ Malacbia vocatur, ut esl illud : Ecce mitto angelum
et proximi charitate caeteris amplius pleni suut, me- ritonim suorum sortem inter cherubim numero per- ccperunt. Et sunt nonnulli qui , supemae contempLi- tionis amore accensi, in solo conditoris sui ilesiderio anbclant, nil jam in boc mundocupiunt, sok) xter- nitatis amore pascuntur, terrena quaeque aljjiciunt, cuncta temporalia mente transcendunt, amant et ar- dent : atque in suo ipso ardore requiescunt, amando ardeut, loqueodo et alios accenduni; et quos verbo tangunt , ardere protinus in Dei amore faciunt. Quid ergo istos , nisi seraphim , dixerim , quoruui cor in ignem conversum lucet ct urit : quia et nientium oculos ad superna illuminant, et oompungendo in fletibus vitiorum rubiginem purgant : quia ergo ita
meum anle faciem tuam (Malach. iii). Simili quoque modo et in Apocalypsi , ubi pnelia describuntur, ita legitur : Yidi angelum Dei fortem volantem per iMe- dium ccelum (Apoe, xiv). Angeli sancli pncdicalio- nes vocantur, de quibus Doininiis ad Job pro diaholo loquens ait : Cum sublalus fuerit^ timebunt angeit^ et terrili purgabuntur (Job. xli). Et alibi : Angeli pacis amare flebunt (Isa. xxxiii). Et in Apostolo : Appa- ruit angelis (I Tim. iii). Quod nomen non per natu- ram, sed per oliicium ministrationis soniti sunt. Angehis diabolus in Apostolo nuncupatur, M ait : Etiam si angelus de cmlo evangelixaverit vobis pra^er quod evangelixavimuSy anathema sit (Gal. i). Similitcr et angeli immundi spiritus nuncupautur , ubi idein
ad amorem siii condiloris inflammati sunt, quo isti, ^ Apostolus ait : Nescitis quia angelos judicabimus T
uisi inter serapbiu numerum, sortem suae vocationis acceperunt? Vae aulem animse quse in se de his bonis quae enumeravimus , minime aliquid reco-
quanto magis swcularia! (1 Cor. vi.) His vero exem- pla similia, qui Scripturas legit, invenire poterit.
LIBER SECUNDUS.
CAPUT UNICUM.
DK HOtflSnBUS QUI QUODAM PRiESAGlO mUMHK RECEPE- RUNT.
I.
De Adam et posteris ejus usque ad petriarchas^ Adam, sicatbeatns Uieronymuf«l4tidi4H;:A/»90 irn terrenus^ sive terra rubra i6libj^^(ikxilU^ facta est caro , et humus hominis facicnrli roatcries fuit. Hic flguram ChrKti^-geatavstcKonv^Aicut.setia die formatus est ad inttigijiem ^f^ i|;t S^la muntli xtate Filius Dei formam carnis induit, ut relbmiaret boininem ad similitudinem Dei.
Eva interpretatur vha , sive calamitas , sivd r^. Vita, quia origo fuit nascendi ; calamilas et vre, quia pcr prsevaricaiionem cau^a exstilit moriendi. A ca- 4endo enim nomen assumpsit calamitas. Alii autem diciint quod ob hoc Eva vita et calamitas sit appel- lata , quia sa^pe mulier viro causa salulis est, sspe ^tmitatis et mortis , quod est v<e. Designat aiHeiu )!!cclesiam sponsam Christi factam per lavacri miiii- fterium i quod de Intere moiientis Cliristi profluxit.
Cain intcrpretatur possessto. Unde eljmologiani tpsius pater exprimens ait : Cain, id est, possedi ho^ minem per Deum (Gen. iv). Idem et lamentatio^ eo quod pro interfecto Abei interfeetus sit, et poenani sui sceleris dederit. Hic autem frater, qui aetate ina- :JDl*^^iiMdem Abel occidit in campo, populum prio* .li HtC signiflcat , qui intorfloit Cbristum in Calvari:e
loco. : : < XUeyefjivi inierpretatur luctus : quo nomine prm- : :*1n^&r.^atuV <>ccidendus. Idem et vanitas , quia cito solutus est atque SHbtractus. Hic pastor orium Chrl- 6ti tenuit typom, qni est vems pastor et reclor flde- lium populorum : unde et animam suam posuit pro ovibus suis.
Scth , qui intcrpretatur resurrectto vel positio , co quo per interfectionem fratris natus quasi resurre- ctio illius apposltus slt. Hic demonstrat Christum Je« sum, in quo est vcra rcsurrcctio et vita fldelium.
Enos juxta proprirc linguae varietatem homo vcl vir dicilur, ct con{?rue hoc vocabidum habuit ; dc ra cniin scripliim esl : Tuhc iuiiium fuit invocando ua»
OE UNIVERSO LlBftl XXII. - IJB. n.
Sl
m^ Domim (Gen. iv), licet plcriqtie llebrsPoniDi ar- A nhiis sum et humilis eorde, et inwiielh requiem am-
bitrentur quod Iudc primuin in nomiue Doniini et in Hiuilitndineejus fabricala sunt idola. Declarat Ec- clesiam in spe Tivenlem, quandiu ad bealitudinem protLisFs; felicilatis pervenial.
Eiiocb» filius Cain, dedicatio interpretatur. In ipsius enim noniine dvitalem postea aediflcavil Caln. Si- gnificat antem impios in bs^c vita lantum esse fun^ datos.
Cainan lamentatio vel possessio eorum interpreta- lur. Sicut enim Cain possesMo^ ita derivatum nomen, qiiod est Cainan , facil possessio eorum. Signilicat aiilem appetitores carnalium voliiptalum, qui tanturo de praesentis vitae deliciis soUicitudinern gerunt.
Cbus Hebraice jEthiops interpretatur, [ex] posie-
mabus vestris (Malth, xi). Soliis justus Iiivenitur Noe in illa gente , cui septeni hoinines donantur propter justitiam suam. Solus justus esi atque perfectus, cuf septem ecclesiae , propter septen^plicem Spirituin il~ luminantem , in unam Ecclesiam condonantur. Noe ergo arcam construxit de lignis imputribilibus ; sic Cbristus fabricavit Ecciesiam ex hominibus victuris inaeternum. Ligna arcae conglutinata eranl bilumine; sjc et Ecclesise membra juncta sunt compngine uni- tatis et lolerantia charitatis. Sicut Noe cum suis per aquam et lignum salvatus est, sic familia Cbristi per baptismuro et crucis passionem est sanata. Arca enim isia Ecclesiam demonslrabat , quae natat in fluctibus iiiundi bujus, ef Cbristo gubemanie ad littus aetern:e
ritate sui generis nomen sortitus. Ab ipso enini sunt B quietis tendit. Jam vero iliud , quod post diluvinm
de vinea quam plantavit inebriatus Noe et nudatus est in donio sua , cui non appareat Christi esse flgn- ram, qui inebriatus est dum passus est, nudatus est dum crucifixus esl? In domo sua , id esl, in gente sua ; 61 in domeslicis sanguinis sui , utique Jud^eifi. Tunc eniin nudau esl mortaiilas cariiis ejus. Quam nuditalein, idesl, passionein Cbristi videns Cham' derisit; et Judxi Christi mortem videntes subsauna- verunt. Sem vero et Japhet, tanquam duo populi ex eircumcisione ct prxpulio credentes, cognita nudi- tate patris, qua significabatur passio Salvatoris, su- menles veslimenluni posuerunl super dorsa sua , ei inlranies aversi operuerunl nudilatem patris, nec vi- deruut, quod verenda patris texerunt. Quodam enim
pnmogeDiti iElbiopes. In cujtts terra dicilur beatus J^ib habitasse cum in capite libri illius ita scriptum psl : Vir erat vn terra Chus nomine Job (Job, i). Id- cireo sanclus vir ubi habitaveril dicitur, ut ejus me- ritum virlutis exprimatur. Chus nnmque quis nesciat qnod sit lerra gentilium ? Centililas autem obligata ▼itiis exslilil, quoniam cognilionem sui Condiloris igiioravit. Dicatur itaque ubi babilaveril, ut hoc ejus landibus proficial quod bonns inter malos foiL Neque valde esi laudabile booiun esse cum bonis , sed bo- iium esse cum malis.
Enocb autem, filios Jared, interpretatur ded/colto, sicut el superior. Ipse genuil Mathusalam , ambuia' rifque eum Deo , et non apparuit : quia tuUt illum
Deus (Gen.is). Hie septimus ab Adam translatus est, ^ modo passionem Christi velamento tegimus, id csl.
ei significal septimam requiem fuiurae resurreetio- nis, quando traiisferentur sancti in Titam perpeiu;^ Rnmortalitatis , et dedical>unlur habilaeulum Dei in Spirilii sanclo.
Malhusalam interpretaturmoritittj.Esl evidensci]r- niologia nominis. Quidam enim eum cum patre trans- kitum fuisse, el diluvium praeterisse putaveruut. Ob k>c signanier transfertur monuus est, ut oslendere- Uir Bon vixisse eum posl diluvium, sed in eodem ca- lacljsiDO fuisse defunetum. SoU enim octo hoinines iri arca diluviuro evaserunl. Significat autem idcm Matbusalam eos qui buie mundo lanlum dedili sunt, ei foturam vitam non quaerunt. Hi enim licei lon- g:pvi fiierint super terram, lamen veraciter moriun- tur, quia xtern;e vilae participes eiistere non me- reiilur.
Lamech aulem pereutiens interpretatur. Iste enim percutiens interfecit Cain. Quod eiiam ipse postea sc perpelrasse uxoribus confiletur. Hie sxculi hujus figuram tenel, cujus peccalum Chrislus per sanguinis sui efiusionem post septuaglnla septem niundi gene- rationes absolvit , juxta quod ea^ evaugelista Lucas seribiL
Noe vero requie$ inlerpretatur. Ab eo igitur quod sab iiio omnia retro quieverinl per diiiivium , appel- iams esl requies. Sigoificai autem Noe per omnes a€iu8 suos Chriatum. Noe enim, ut diximus, requies iaierpreialar, el Dominus dicit : Di:.cite a m^ qnia
saeramenlo bonoramus, ejusque mysterii rationem reJdeiiles , Judseorum detractionem operimus. Vesli- mentum enim significat sacramentum, dorsa memo- riam praeleritorum : quia passionem Christi trans- actam celebrat Ecdesia, non adhuc prospectat futu- ram.
Sem dicitur nominatu» : qnod nomen ex praesagio' posleritntis accepit. Ex ipso eiiim patriarchae , pro- phet», el apostoli,^ et popnlus Dei ; ex ipsius quoquc? siirpe et Cbrisliis , ciijus ab ortu solis usque ad oc^ casum inagnum est noraen in genlibus.
Cham calidus interpretatur. Et ipse ex prsesagior fuiuri cognominatus. Posterilas eniin cjus eam lerncr partem possedit, quse vicino sole caleniior est. Unde" et iEgypius usque hodie iEgjptiorum lingua Cham^ dicitur. Hic Judaiorum designat imaginem, qui Cbri-' sti carnem atque morlem derident.
Japhet^ latitudo interpretatur. Ex eo enim populn^ gentium nascilur. Et quia lata est ex gentibus mul-^ titndo credentium, ab eadem htiludine Japhet diclus* esl, qui eonversatur in ecclesiis Israelltarum. In bis^ ergo iribus filiis Noe secBnda orlgo sseculf surrexitv ul Ires paries mundi a Irium generatione itnplerei^ tur. Porro Sem in filiis suis Asiam, et Cham Libyamy et Japhet Europam possederunt. In quibus etiam Ec^ clesia Christi,sanclse Trinitatis fide plantanda, pne* roonstrabatur.
Chanann, fllius Cham, inlcrprct:itur motus eornm^
35 B. RABANI MAURI ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PAUS 11. 5«
Ouod quld ert aliud, nisi opus eorum? Pro motu A lu iribus autem viris qui veticrunl Ad illuni Donuiii
oiim patris, id est, pro opere ejus maledictus est. Unde de sedibus suis ejectus , Cliis fratnim suorum tcrram peeaissskNus su^ reliquit, posieriuitem indi- cans Jud;xK>rum, q«i in passione Domini damnalionis scnlentiam exceperonl, ciflimantes : Sangnis eju$ su- pernoset super filtm nostroi {Maith. xxvii). Ob quod a patria quasi ingrati per Romanos in uitionem sangui- nis Christi expulsi, locum sanctx Ecclesise dederunt, in qua verus cullus uoius Dei perseveral in aler- num.
Neinrod inlerpretalur tyrannus. Isle enim prior arripuit insuelam in populos tyrannideni, et ipse ag- gressus est ndversus Deum impieialis aedificarc tur* rim. Unde diabolum expressit, qui superbise appeiitu
nostri Jesu Christi pronunliatur adventus. Cum quo duo angeli coinilabanlur, quos pleriqne Moyseu et Eltam accipiunt : unum, priscae legislatorem, qui per eamdeni legem adventum Domini indicavit ; alium* qiii in fine mundi venturus esse denuntiatur, et se- ctindum advenlum Christi alqiie ejiis EvangeJiutii Judaiis pnedicatnrtis. Unde ei in monte, dum Domi- niis fuisset tmnsliguratus, bi duo Moyses ei Elias cum co ab aposlolis visi sunt. QuoJ vero Abrahatu tres vitlens^ unum adoiavit, Dominum scilicct Saiva- lorem oslendit, cujus jam advenlus esl prxstolatns: juxta quod et jani Doininus iii Evangelio ait : Abra- ham quiVsivU videre diem meum : vidil et garisus est (Joan. viii). Duns autem uxores, quas habuil Abra-
culmen divinae celsitudinis appetivit, dicens : Ascen- B bam, id esl, liberam et ancillam, AfK)stolo docenle.
dam super aUitudinem nubiumj ei ero similis AUissimo (Isai. xiv).
Heber inlerpretalur iransitus, Eiymologia ejus my- slica est, quod ab ejus stirpe transirei Pcus, ne pcr- severarel in eis translata in genlibus gratia. Ex ipso cxorti sunt Hebnei. Unde Heber, in cujus domo pro- pria loqueia remansit, cajterls linguis dispeisis, Re- demptorem nostrum insinuat, in cujus Ecclesia uiii- tas Odei sine scbismate perseverat.
Faleg interpretalur divisio. Cui pater propterea tale nomcn imposuil, quod tunc natus est quando per linguas lerra divisa est. Propter siiperbiam enim niiorum Adam, quse semper inimica cst simplicitati
duo esse testanienta didicimus, ex quibus duo [mpuli» boc est, Judax>rum et Ecclesiae nati sunl.
Loth interpretatur dedinans, Factis enim Sodo- morum nou coiisensit, sed eorum ilHcita camis vlV' cendia declinavit. Ipse igilur Lotb frater Abraham« et justus el hospilalis in Sodomis, qui ex illo incen-^ dio, quod erat similitudo ruturi judicii, meruit salvi.s evadere, typuin figurabat corporis Chrisli . quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque impios gemit , quorum factis non consentit , et a quorum pcrmistioiie in sxcttli finc liberabitur, illis damnatis supplicio ignis aitcrni.
Uxor autein Loih eorum tenuit typum , qui pef gratiam Dei vocati, postmodum rctro respiciunt, et
atque unilatl, divisio linguarum facla esl; et propter ^ ^^ ^^ ^^ rcHqncran., redire contendunl. De quibus
humililalem et mansuetudinem Chrisli et apostolo- rum cjus linguarum diversitas coaduuata est.
Meicbisedech inlerpretatur rex juslus, Rex , quia poslea imperavit Salem ; justus pro eo quod discer- nens sacramenta Legis et Evangelii , non pecudum victhnas, sed oblationem pauis et calicis in sacrifi- ciuin obtulit. Hic ergo in oblatione sua regnum Chrisli vel sacerdotiura figuravit, ctijus corporis et sangiiinis sacramcnlum, id est oblatio panis ac vini, iu toto orbe ofiertur.
n.
De patriarchis et eceleris ejusdem cetatis homimbus,
Abrain primo vocatus pater videns populum^ pro^ pler Israel scilicet tantum, postea appellalus est
ipse Doininiis : Nemo, inquit, ponens manum suam supcr aratmm, et rcs, iciens retro^ aptus est regno Dct (Luc, ix). Conscquenter ipselegis gcstavit personam» dc qua infidelitatis opera pariunt, qui etiam carnail iiitellectu uluntur^
Fili.v ejuB duae Samariam signifi( ant Jcrusalem^ que, quai foruicantur in lege per adulterium illiciun doctrinx.
Moab interprelatur ex paire, et totum nomen ety* mologiam babet. Concepit enim eum prlmogeniu filia de patre. Significat autem Moab sapientiam s.i^ cularem, de qua Dominus loquiliir per prophctam : Perdam sapientiam sapientium , et prudettliam pru- dentium reprobabo^ (Isa, xxix). Quae auctorcm sui
Abrahain, quod transferlur, pafer mu/torum greit(ttim, ^ sensum haiiet, qui ex Dei conditione generatur. Vi
quod erat adhuc per fidcm futurum. Centium aulcm iion habetur in nomine, sed suLauditur juxta illud : Erit nomen tuum Abraham, quia patrem muUarum gentium posui te (Gen, xvii). Abraham quij^pe habet tiiplicem significatioucm in semetipso. Primam Sai- vaioris, quando relicla cognatione siia venit in hunc nuindutn ; alteram Patris, quando immolavit unicum Filium; tertiam vero quod figuram gestat sanctorum qui advcutum Chrisli cum gaudio susceperunt. Ta- bemacnlura enim illud Abrabae ipsam Jerusalem ha- buit, ubi pro tcmpore prophetai et apostoli habita- vcrunt, ubi et Dominu« primum advcniens a creden- tibuss::sceptus, ab incrcdulis in ligno suspensus est.
detur quidem nasci de patre, quod interpretatur Moab ; sed quia adulter esi et adversarius popull Dcl, de incestu et spelunca ac nocte generatur.
Ammon, ciijus causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex palre ipse sit sermo. Am- mon cmm a quo dicii sunt Ammonitx, vocatur po* pulus mens, Possumus juxta tropologiam fllios Am- mon inlclligcre , qui dc Lolh in spelunca generati sniit semine, ct generati in ebrictate et incestu, om- iies hser ticos : dc quibus dicit et apostolus Joanncs : Ex nobis exierunt, seJ non fuerunt ex nobis, Si enim fuissent ex nobis , permansissent utique nobiscum { l Joan, ii). Isti in declinaiione ortl sont : hoc eiiim
57
DE tiMVERSO LlBRl XXII. - LIB. II.
3»
Lolh iu linguam noslrain vcrlilur : quia omnes simul A Esau autem irinomius esl , el ex propriis causb
inmiiles facti sunl : non est qui faciat bonum^ non e$t Msque ad unum (Pial. xiii).
Sarai inierpretalur princeps meay eo quod essct unias tantummodo doraus materfamilias. Poslea cansa njminis immulati , alilala t llttera , dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentiuin fu- tura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fue- rat ad Abrabara : Dabo tibi ex Sara filium, et bene- dicam ei, et erit in gentem magnam , sed et reges po- pulorum erunt ex eo {Gen. xvii).
Agar iolerpretalur advena vel eonversa. Fuil cnim iEgyptia complexui Abrahae advena, causa generandi dala ; quae posl contemptum , angelo increpante» conversa est ad Saram. Uxores aulem Abraham,
varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufusp ob coclionem scilieet rufx lentis ita appellatus, cii* jus edulio primogenila perdidit. Edom autem ob rul)orem corporis dictus esl, quod Laline sanguineu» diciliir. ^ir vero quod' fueril hispidus el pilosus» Quando enim natus cst, totus sicut pellis piiosus erat; alqueideo iribus nominibus appellatur : Esau, id esl rufus; Edom, id esl sanguineus; Seir, id esi pHosuSf quia non babuit lenilatem. Hic significat po- pulum Judxorum in Cbrislu n et propbelas impia perseculione sanguiiieum el rufum el pilosum, tegmine peccalorum horriliiiem.
Jacob autem, qui iiiterpretalur supplantator^ sive quod in orlu pianlatur [planlam] nascenlis fralris
Sarai et Agar, secundum Apostolum , duorum tesla- B apprehenderit, sive quod poslea fratrem arle dece-
roentorum, ut supra diximus, gestant liguram. Qiia- ruoi una, lioc est Sarai libera,Ecclesiam signiricans, genuit populum Cbristianum, qui secundum carnem iion est, sed in libertatem vocatus est : qua libertate Ijberavit eum Christus. Altera autem, bocestAgar ancilla mater Ismaclis » qui inlerprelatur auditio Dei, Synagogam exprimit, quae populum Juda^orum in serritulem generans non meruit haereditatem ac- cipere citm lilio liberx , sed projeclus cum matre in deserto isiius saecuii oberrat.
Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim p^ter f|uando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit cl raatcr, quoniam per illos tres viros promissus est, dnbitons in gaudio. £x hac ergo causa nomen ac-
perit. Unde el Elsau dixil ; Juste vocatum est nomen ejus Jacob : supplantavil enim me in altera vice (Gen, xxvii). Isie quidem Israel , vir videns Devm dicitur. Tunc enim hoc nomen accepit, quando lo!a nocte luclalus vicit in certamine angclum, et orienlc lucifero benediclus est. Inde propier visioncm Dei Israel appcllalus est, sicut etipseait: Vidi Domi- num, et salva facta est anima mea (Gen. xxxii). Hic aulem Cbristum demonstrat, sive populum gentium, qui Dei Patris benedictione prxlatus est priori po- pulo Judxorum. Isti aulem duo tilii Rebeccx duos populos, ut diximus, significant, Synagog» et Ec- clesix. Et quomoJo populus Judajoriim tempore ma- jor servitminori popuio Cbrisiianorum , sic quidem
cepit. Isaac enim interpretatur risus. Quis ergo in ^ «^ »" singulis nol;is dici potesl qiiod duae gentes et
AbraLam, ut praedictum est, per immolationem filii sui figurabatur, nisi Pater excelsus? Quis in Isaac, nisi Christus? Nam sicut Abrabam unicum filium ct dilectum Deo victimam obtulit, ila Dominus unigeni- tom suiim pro nobisomnibus tradidit; et sicutlsaac ipse sibi ligna portavit, quibus erat imponendus, ita et Cbrislus in humeris lignum crucis suae , in qiio erat crucifigendus. Duo autem servi illi dimissi , et uon perducti ad k>cum sacrificii, Judaeos significa- bant, qui cum servililcr vivereut et carnaliter sape- reul, non intclligebant humilitaiem vel passionem Qiristi. Ideo quia non inteliigebant passionem Cbri- sti, non pervenerunt ad locum sacrificii ; sed illud,
duo popiili intra nos sint , vitiorum scilicet atque viruuum. Sed isle minor est , ille major. Sempcr enim piures sunt inaii quam boni, ct vilia nuinero- siora suni virtutilius; sed laincn ct in nobis gratiai Dci populus populum siiperat , ei imyor servit mi- nori. Servit eteniin caro spiritui, et vitia virtutibu» cedunt. Isaac ergo porlat imaginem Dei Patris, Re- becca Spirilus sancti, Esau populi prioris et diaboli, Jacoh Ecclcsia: et Cbristi. Senuisse Isaac consum- mationem orbis ostendit ; oculi illius caliginasse, fi- dem perisse de mundo, et religionis lamen ante eum neglectum esse significat. Quod filius ma>or voca- tur , acceptatio legis est Jud:eorum. Quod escas cju»
4|Bod figuratum est in Isaac , transgeslum est ad j) ^^^^ capluram diligit pater, homines sunt ab errore
arielem, quia Cbristus ovis. Ipse eniin filius, ipse
arics, agnus : filius, quia natus ; aries, quia immo-
btus. Sed quidest quod vepribus bserebat aries illj
cornibus, nisi quod Cliristus a Judxis spinis est co-
roualug, et ad extreiuiim in ligno crucis est confi-
xos? De quo scriptum est; Cornua sunt in manibus
rjus {llab. iii). Huic per servum Abrahse despon-
sala est Rcbecca, qusc interpretaiur,. patientia , sive
fuee multum acceperit : quia per priscam legem,
«loam ipse ser\'us designat , propbetarum oraculis
Duniiou nostro Jesu Cbristo sponsa Ecclesia pnepa-
rata est, quae copiosain Spiritus sancti gratiam ac-
cipiens, patientcr promissa futur«e Ecclesix oxspe-
«t^t. Uujus filii fiierunt Esau el Jacob
salvati, quos per doclrinam itistus qoisque venatur.. Qiiod Isaac de majoris filii sui venatione vesci con^ cupiscit , significal quod omnipotens Deus Judaici' populi bona operalione posci desideravit. Sed illcr lardante minorem Rebecca supposuit, quia dum Ju* daicus populus booa opera foris qua^rit , gentileni populum maler gratia inlroduxit, ut omnipotens Pa^ ter cibum boni operis oflerret, et bcnediclionem nia" joris frairis acciperet. Qui eosdem cibos ex dome- slicis animalibus pnebuit, quia gentilis popiilus pla- cere Deo exterioribus sacrificiis non quaBiens ptir vocein Prophelse dicil : In me snwl, D^n*, ro'a /««, qua* rcddam laudationes tibi ? (Psul. lv). Qimd idem Jacob manus ac bracbia ct coilum haHliiiis pcUibus
39 b. RABANI MAURI ARCHIEI^
texii, boc esl, genlilk populiis, dum se peccaiorem omfileri noii erubescii, camis in se peccata macla- vit. Quod vestimenUs majorts fratris induitur , boc cst, quod sacrae Scripturx prreceptis , qu^ majori popuio data Aierat, in bona operattone vestiius est, ct cis miiior in doioo utitnr ; quie major foras exiens indis roJlQuit, qu<e iUe Judnicus populus habere non |H)luit, duni solam iii eis litteram atlenJit. Quod Ssaac cumdem filium iicscit, quem benedicit, hoc esl, quod de genlili populo Domimis per PsalniistaiM tiicit : Populug , quem non cognovi , ierviet mihi {('saL XVI {). Quod praesentem non vidit, et tameo q 0! ei in futuro eveniant vidit, sigiiiflcat quod om* iiipotens Deus per proplietas suos praedicaret genti- lilati gratiam prserogandam, quani ei in praesenti pcr speciem non ottendit, quia tunc eam in errore reli- qiiit; et tamen quia banc quandoque colleciurus «rat, per benediclionem gratiam pra^idit. Igitur Dsau, post bencdictionem patris invidiae slimulis concitalus, necem fratri suo Jacob fraudulenter ex - togilat. Iloc niminim et Judaicus populus in Glni- !)lo prsemeditatus, non solum Dominiim palibulo cru- cis tradidit, verum etiam credentes in iilo usque ad eflusionem sanguinis perseculus est. Jacob autem dolos fugiens fratris, relicta domo patna vel paren- libus, vadit in regionem longinquam , ut acciperet sibi uxorem. Non aliter Cbristus rcliclis parentibus secundum carnom, id est, populo Israel et patria, id i^st Jerosolyma et omnibus regionibus Judxoe , abiit in gentes, accipiens inde sibi Ecdesiam, ut iroplere- t:ir quod dictum est * Vocabo non plebem meam , ptebem meam^ et non dilectam , dilectam : et erit in locoy ubi dictum e$t , Non plebs mea vos , ibi voca- bunlur ftlii Dei vivi (0$e, ii). Pergente autem Jacob iti liesopoiamiam, \enit in locum ubi nunc Bethcl vocaiur, et posuit sirb capite suo lapidem magnum, Yt dormjens vidit scalam subnixam innitentem ctclo, et angdos Dei ascendeiites et descendentes. Hoc viso evigilavit onxitque lapidem, dicens: Vere hic ilomus Dei est et porla ctBli {Gen. xxviii) ; et bis di- viis discessit. Somnus isie Jacob mors sive passio est Christi. Lapis ad caput cjus qui nominalim quodammodo lapis dictus est, etiam unctus Cbtistus «ignificatur : Caput enim viri-Christus est (I Cor, xi). Quis enim nesclt Christum ab unctione appellatum? Domus autem Dei , quia ibi natus est Cbrislus in Bethleem. Porta verocoeli, quia ibi in terram de- sccndit, \l\ iteruin ad coeium conscemlit. Ercclio outem lapidis, resurrectio Cbristi est. Porro scala tlhrislus est qui dixit : Ego sum via {Joan. xiv). Pcr iiunc ascendebant et descendebant angeli : in qui- (ms significati sunt Evangelici praedicatores Christl, i^scendeiites utique cum ad intelligendam ejus sii- percminentissimam divinilatcm excedunt universam creaturam, ut eum inveniant in principio Yerbum Doniini, per quem facla sunt omnia ; dcsceudcntes autem, ut eum invcniant factum ex mnliere, factum sub lege, ut eos qni sub leye erant redimeret (Gal. iv). Iji illa cuim scala a terra iisque ad coclum erecta, iJ
. MOfiUiNT. OPERUM PARS II. 40
\ est a carne usque ad spiritum, quia in ilto camales proficiendo, velut ascendendo , spiritales fiiint : ad quos lacle nutriendos et>am ipsi spiritales desccn- dunt quodammodo, cum eis non possunt loqui quast spiritualibus, sed qiiasi carnulibus. Ipscest sursum tt capite suo, ipse deorsum in corpore suo, id est, Ec- clcsia. Ipsum ergo scalatn in:eliiginms, quia ipse di- xit : Ego sum via (Joan. xiv). Ad ipsiim crgo ascen- ditur^lit in cxcelsis inteltigatur; et ad ipsum de- scenditiir, ut irabribns suis parvulus nulriatur; et per illuin se eriguot, ut eum sublimiter exspectent; per ipsum se etiam hnmiliant, ut eum subiimiter ac temperanler annuntient. Nunc autcm quid iterum significaverint quatuor uxores Jacob, quaruni dti» iiberx, duae anciilse fuerunt, est dicendum. Vidimus
B enim Apostolum in libera et in ancilla quas habcbai Abrahain, duo Testamenta intelligere; sed ibi in una et una facilius appareret quod didtur : hic autein dux sunt et dute ; deinde ibi andllie filius exbrcre'- dalur ; hic vero ancillarum filii simul cum fiiiis U- berarum terram promissionis accipiunt. Unde hic procul dubio aliquid significatur. Quanquaui enini dure rtbersG nxores Jacob ad Novum Testamenltiiii, quod In libertate vocati sumus, existimentnr perli- nere; non tamen frustra duae sunt.nisi quia du:e vi- Ue nobis in Christi corpore pncdicantur, una teiii- poralis, in qiia laborainus; alia aeterna, in qua di- lectioDem Dei contemplabimur. Lia namqtie inter- pretatur laborans^ Rachcl autem visus^ sive princi- piumt sive r^r^tim. Actio ergo bujus vit;e, in qua
C vivimus ex fide, laboriosa est in operibus et incerta ; quo exitu perveniat ad utilitatem eorum quibtis consulere volumus. Ipsa est Lia, piior uxor Jacob, ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratiir. Cogitationes enim mortalium limidce , et incertos pro^ videntia: nostros (Sap. ix). Spes vero aclernac con* tempbtionis Dei, habens certara intclligentiam ve^ ritatis, ipsa est Rachel. Unde ettam didt'ir : Bona facie et pukhra spetie {Gen. xxix). Hanc enini amal omnis pie studiosus, et propter baiic scrvit gratioQ Dd, quia peccata nostra et si fuerint sicui phosnicinmy tanquam nix deatbabuntur (Isa. i). Laban quoqiiein- terpretatur dealbatio : eui servivit Jacob propter Racbd. Neque eiiim se quisque converlit sub grn- tia remissioiiis peccalorum servire justitise , nisi ot qoiete vivat iii verbo , ex quo videtur principium quod est Deus.
Bala, ancilla Rachel, interpretatur inveterata. De veteri quippe vita, carnalibus sensibus dedila , cor- poreae cogitantur imagines, etiam cum aliqiiid de spiritali et incommntabili substaiuia divinitatis au* ditur.
Suscipii et Lia de aodlla sua filios amore babendar^ numcrosioris prolis accensa. Invcnimus autem Zcl- pham, ancillam ejus , inlerprelari os dicens. Qua- propter baMJ ancilhi illos figurat quorum In pmedica- tlone fidei evangelicse os erat, ct cor non erat. Dc qiiihus scriptum est : Popntus hic tabiis me honoraty cor autcm eorum tonre cst a me (fsa, xxix). De qui-
n
DE UNIYERSO Linni \.
UB. n.
42
bus Apostolus dicit: Qui prcedicai non furandvm, A tentix appelere, siciit scriplum est: Surgile^ post-
furans (Rom. ii). Vemrotarocn ut cliam per hanc conditionem libera illa uxor Jacob laborans filios hxredes regni suscipiat , ideo Dominus dick : Quoi dicura , facUe : qute autem faciunt , facere nolite {Malth, xxiii). Unde et Ajjostolns : Sive, inquil, oe- ca$wne, sive veritate Christus annuntietur: et in hoc gaudeoy sed et gaudebo {PhiL i) : tanquam ct an- cilla piriente de prole numerosiore lactatur.
Serviius itaque ipsa Jacob seplem annorum pro duabus uxoribus hujus Tiue prtcsentis teropus signi- ficat, quia per septem evolvitur; in qua Dominus formam senri acccpit , factus obediijns paternse vo- lunlati usque ad morlem. llle enim pro ovibus ser- Tivit ; et Dominus nostcr alt : Non venit FiUus homi-
quam tederiiis {PsaL cxxvi). Rachel ergo idola se- dendo operuil , quia sancta Ecclesia Christum se* qnens vitium terrente concupisceiUiap per bumili- tatem poenitentiae coopeniit. De hac cooperatione vitiorum per Prophetam dicitur : Beaii tfucrum re- missm sunt iniquitates , et quorum tecia sunt peccata {PsaL xxxi).
Sumpsit autem Jacob lapidem , et constituit eum tUulum, elc. Myslice autem inter fideles tam Jn- dxos quam gentes leslis estlapis eminens insimilitu- dinem Ghrisli,ctacervus lapidum, qiii est multitudo credenlium. Yir eninr, qui cum Jacob luctatus est , typum Christi evidentissime gesserat. Cui tamen ideo praBvaluit Jacob, uiiqne volenti , ut roysterium
iits ministrariy sed ministrare {Matth, xx). Ille pavit B fignraret passionis Domini. Ubi visus est Jacob in
oves ; el Dominus in Evangelio dicit : Ego sum pa- stor bonus (Joan. x). Ille mercedis lucro varinm sihi pecusabstulit; Christus diversarum gentium varie- latem sibimet congregavit. llle tres virgas aroputatis corticibus in alveis aquarum opposuit, ut in earum contcmplatione multiplicarentur ejus oves; et Do- roinus noster in aqua baptismatis Iria personanim nomina, Patris, et Filii, et Spiritus sancii , populo fideli proposuit, ut quisquis hoc pleno corde perspe- xent, cCBciatur ovis Dei.
Posi loogam igilur serxilutem, quam Jacob apud socemm sonm pro uxoribus vel pro mercede susti- nnit, praedepit ei Deus ut reverteretur ad patriam suam. Tunc, ignorante soccrosoo.cumuxoribus suis properaviL Laban aulem consecutus est eum in G niontc Galaad cu:n furore, atque idola, qua^. Rachcl furavcrat, apud eum requisivit , nec reperit. Quid ergo sibi hoc ipsum figuraliter velit , videndum. Diim enim Laban superius aliam gerat personam , nunc taraen diaboli typum figurat.
Laban quippe interpretatnr dealbatio. Dealhatio autem diabolus non inconvenienter accipitur, quia com sil lenebrosns ex merilo , transfigurat se velut angetunc lucis {II Cor, xi). Huic servivit Jacob, id cst, ex parte reproborum Judaicus populus, ex cn- jus canie incarnatus Doroinus veiiit. Potcst etiam per Laban mondus hic expriroi. Qui cum furore Ja- eob sequilur, quia electos quosque, qui Redemploris
Judaeoram typo, hoc est, in corporis sui sobole prse- valnisse Deo , et quasi cum infirmo, ita cum carne ejiis luctaroen inire, et invalescere in passione ejus, siciit scriptum est cum dicerent : Cruci/ige. Et ta- inen Jacob ab eodem angelo benedictionem , quehi victor superaverat, impetravit. Cujus noroinis im- positio ulique benedictio fuit. Interpretatur autein israel, videns Deum: quod erit in flne prsemium san- ctoram omnium. Tetigit illi porro iilem angelus la- titudinem femoris, et claudum reddidit; sicque erat unns alque idem Jacob benedictus et claodus : be- nedictos in his qui in Christum ex eodem populo crediderant; alque in infidelibus claudus. Nam in femoris nervo valeiudo generis et moititudo est. Plures quippe sunt in stirpe, qui degenerantes a fide patram, et a pr^ceptis sui auctoris deviantes, in er- rore sui seminis claudicant ; de quibus prophelico praedictum est : Et claudicaverunt a semitis suis (PsaL xvu). Qui tamen populus post tactis sibi viri- bus non solum clandicat, sed et torpescit, ne ultra jam generare filios possit. Denique quod adjecit ideni pairiarcha vidisse se Deum facie ad faciem , cum superius virum secum narrat fuisse luctatum, id si- gnificat quia idem Deus homo erat futurus, qui cum Jacob populo luclaretur.
Dina, quas transfertur in causam ; jurgii enim iii Sicbimis causa exstitit. Hsec quippe, ul mulieres vi- deret extraneae regionis, egreditur, quarido unaqox-
noslri mernbra sunt , perseqnendo opprimerc cona- que mens, sua studia uegligens, actiones alienas
tur. Hujus filiain, id est, seu mundi , sive diuboli, Jacob abstulit, cum Christus sibi Ecclesiam conjun- xit. Qnam et de domo Patris abstulit , quia ei pcr Prtpbetam dicltur : Oblimscerepopulumtunm^et do- mam patris tui (PsaL xLiv). Qaid vero in iJoIis, nisi avaritia designatur? Dnde et per Paulum dicilur : £t avaritiOf qux est idolorum servitus (CoL iii). La- l*an ergo veniens apud Jacob idolom non invenit, quia ostensis mnndi thesauris diabolus in Redem- ptore nostro vestigia concupisccntiae terrcnse non re- perii; sed qus Jacob non habuit, ea Rachcl sedendo cooperait.
Per Rachel qnippe, qua; ovis Dei dicitur , Eccle- sia fignratur. Sederc autem, est humilitatem poRni- Patiiol, CXl.
curans, extra habitum atque extra ordinem pro- prium evagatur. Qiiam Sicbem princeps terrae oppri- mit, quia videlicet intentam curis exterioribus dia- Imlus corrampit. Et agglutinula esl anima ejus cum ea (Gen, xxxiv), quia unitain sibi per iniquitatem re- spuit ; et quia cum mens a culpa resipiscit, affici- cilur; atque admissuin flercconatur, tristem blandi- tiis falsce spei delinit. Zelus qucm habuerunt filii Ja- cob in ulciscendo stupro sororis sua^, moraliter cominonet pastores fidelium, qualenus habeant cu- ram animarum sibi comroissarum, ne vioICHter aut corporali delicto, aut fornicatione spiritali polluan- tur ; paratique sint ipsi semper, secundum Apo- stoluro, ulciscl oronero inobedientiam resistentem
2
B. RABANl MAURl ARCIIIEP. MOCUNT. OPERUM PARS D. U
atqae excommunicalionis gladio ferian^A q">a mandragoris rilii sui Rubeu inlroiium viri, qu!
verilati ,
slupralorem , ne pro taulo commiftso impiinilus
evadat.
Ruben, primogenitus IsraeliSt qui iulGrprctaiur vimonis fiiim ; stc enim quaudo eum peperit Lia, to- cavit nonen ejus Ruben, dicens : Quia vidit Deus humlitaiem meam {Gen. xxix), populum significat Judxorum, qui Deum quoJammodo vidit, hoc est, agnovii per accepiionem iegis ; sed violavit cobile Dei Patris, quando carnem, quam sibi Cbristus asci- verat, confixit in patibulo cruds. Aiiter significat 4;lectum populum ex Judxis, cui divina miseratio . contttlit ut qui Deum negando et crucifigendo aitemae morti seipsum addixerat, oompnnctus ad prxdicationem sanctorum apostolorum, erroris sui poeoitentiam ageret et ex fide vivereL
Simeon interpretatur auditio ; sic enim dixit Lia, quando peperit eum : Quia exauditit me Deu$ {Gen, xxix). Uic scribas designat Judaeorum, qui acceperunt quidem vocem Dei, pnecepta legis sibi tradentem , sed in furore suo occidemnt prophetas, et in doloresuosuffoderunt fixuris davorum Christum firmissimum muraro, in quo credentes stabili robore communiuntur.
Xevi, qui interpretatur addiius^ auctor et figura ^l principum sacerdolum qui Dominum cmcifixe- runt. Aliter Levi significat cboram apostoiicum et uoivorsum martymm exercitum, nec non et marty- ^rum caput ; omnique ordini perfectoram ista dicun- tur, qui perfeclionem charitatis morientes pro Do-
Racheli debebatur, ad se emerat Lia. Unde el dum nauis esset, dixit Lia : Dedit Deut mercedem nuam {Gen. xxx). Uunc pater Jacob in benediclione sua M^num (ortem nuncupavit (Geit. xlix), supponentem bumerum suum ad portandimi, quia in laLore terrae et vehendis ad mare q<ue iu fiuibus suis nascebantur, plurimum laboravii. Significat autem ecclesiam dc geniibus, qux subjecit bumeram suum ad cmcis ouus porundum, et ad implendum mandal^i Christi» qui dixit : Jugum enim meum f uare» et onu$ meum lete e$t {Matth. xi).
Zabulon» qui interpretatur habitaculum^ propterea quia Lia jam secura de cohabitatione Jacob dixit : Oalfitavit vir meu$ mecum {Gen. xxx). Hic eamdem B Ecclesiam significat, quae secus fluctus bujus vilae iu- habitans, omnes tentationes et turbines saeculi sus- tinet et in doctoribus suis ad montes virtutam [et] laudes Domino referendas convocat populos omnium gentium.
Nephialim quoque interpretatur convertit nut vel ditatavit me^ vel certe implicuitjme. De conversionc sive comparatione causa nominis ejus est. Unde et dicit Rachel, cum eum peperLsset ancilla ctius Lia [Bala] : Comparavit me Deu$ cnm sorore ateff, et invalui {Gen. xxx). Cui dixit paterin benedicUone sua : Nephtalim cervu$ emi$$u$^ dan$ eloqwa pn/- chritudini$ {Gen. XLix). Siye, Nepblalim ager irri- guu$. Utrumque eaim significat Hebrxum verbum aila. Significat aulem quod aqiiae calidx in ipsa
niino impieverant ; et abrennntiant^s omnibiis cui- ^ nascuntur tribu ; ^ve quod super lacum Genesar
men doctrina) evangelic» assccuti sunt, tanquam vcri Levitae non habentes partem in tcrra, sed cum Propheta dicenles : Dominu$ par$ ha!reditati$ meie {P$al. xv). Unde Moyses in benedicticme Levi ad Dominum ait : Perfeclio tua et doctrina tua viro $aneto tuOy quem proba$ti in tentatione^ et judica$ti ad aqua$ contradictioni$ {Deut. xxxiii). Tenlatu$ est enim vir iste sanctus, ut Apostolus ait, per omnia [pro] $imilitudine^ excep.o peccato {Reb, iv). Sed maximam ci tunc diabolus tentationem inUiIit, cum in ejus ne- cem Judaeoram animos tanta obstinationeexcitavit,ut omnes una voce dicerent : Sangui$ ejus $ttper no$ et super filios nostros {Malth. xxvii). Aqux enim contra- dictionispopuli sunt Judaeoruro, qui inundalione per-
fluento Jordanis esset irriguus. Hebraei autem vo- luni propter Tiberiadem, quae lcgis videbatur ba- bere notitiam, agrum irriguum et eloquia pulchri- tudinis prophetari. Cervus autem emissus tempora- neas fruges etvdocitatero terrae uberiorisostendit; sed melius, si ad doctrinam Salvatoris cuncta re- ferimus, quod ibi vel maxime docuerit Salvator : qiioil in Evangelio qu04|ue scriptum est. Aliter autem exprimit onrnes sanctos praedicatores, qui iiistar cervoruni transilientes, ad superaa se eri- guut, cunctisque credeiitibus doctrina^ eloquia con- ferunt.
Dan interpretatur judidum. Bala enim eum cum peperisset, dixit Rachel domina ejus : Judicavit me
• • ' * - r- n "^ "^ * —
secutionum contra Christum et sanctos cjus surre- ^ DominuSf et exaudien$ dedit mihi /Uium : causam
xerant.
Juda confessio didtur, quia quando eum pcperit Lia, laudem Domino retulit, dicens : Nunc super hoc con/itebor Domino {Gen. xxix), id est, gratias ago. Uic siguificat Christum, qui iii cubili sepulcri, quasi leo securas, quodam corporis somno quicvit, devictoque morlis iinperio, post triduum surrexit ; qui contra adversarias poteslates in cruce con- fiigens , sanctam Ecdesiam , quam de gentibus universis ad se vitem veram coiligens vino san- ipimis sui lavavit, cunctis hostibus superiorem iedt.
Isachar, qui.interpremtur tnerces. Ilocaulcm ideo
nominis expressit. . Hic juxia prophetiam Jacob, coluber in ma, cera$te$ in semila esse didtur {Gen. XLix). Dicunt quidam Antichristum per haec verba praedid de ista tribu futuram, pio eo quod hoc ioco Dan et coluber asseritur et mordens ; et unde inter tribuslsrael primus Dan ad aquilonemcasLrametatus est, significans illum qui se in lateribus aquilonis sedere dicit ; et de quo figuraliter propbeta dldt : A Dan auditu$ e$t fremitu$ equorum {Jer. viii). Qui non solum coluberf sed eliam cera$le$ vocatur. Cerata enim Graece cornua dicuntur. Serpens ille coroutus esse perhibetur, per quem digne Antichristus asse- ritur qui contra vitam fidelium cum morsu pe&ii-
;
15
BE UNIVERSO LIBRI XXH. — LIB. IL
40
fene pncincatloiiis armabilur etiam cornibus pote- Ji pheta pra^dixeral : Ab ortu einm iolis usque ad oe-
statif . Quis autem nesciat semitam angustiorem esse quam Tiam ? Fit ergo colnber in yia, quod in prje- sentis Yitx latitudine eos ambulare provocat, qui- bus quasi parcendo blanditur; sed mordet, quod cos quibus libertatem tribuii, erroris sui veneno consumit. Fit itaque itenim cerastes in semita, quia quos fiddes reperit, et sese inter angtista itinera prxcepii coeleslis conslringere videt, non solum nequitia callida persuasionis impetit, verum etiam terrore poteslatis perimit in persecutioms angore. Post benelicia fictae dulcedinis exercet cornua pote- sUlis. In quo locoeqiii nominehunc mundum insi- nuat, quod per elationem suam in cursu labentium temporura spumat ; et quod Anlicbristus extrema
mandi apprehendere nititur, Cerastes isle equi an- B {Marc, xvi).
casum magnum est nomen meum et horrlbile in gen- tihus (Malach, i). Quia vero per humilitatem passio- nis ad tantam cxcrevil gloriam celsiiHdinis, apte de ejus morte subjnngitur : Quasi leo requiemt : ce- pitque brachium et verticem^ etc. (Deut, xxxiii). In requietione onim leonis, potestas exprimilur ipsins Salvaloris, qui braehio fortitudinis suae potestates mundanas religioni suae inciinavit. Subjcctis quippe sibi regiiis et genlibus universis principatus ejus po- tentia claruit. Ipse enim apostolis, principibus sciii- cel populi Dei, loto orbe Evangelium pRsdicantibus adjulor et cooperalor ubique futt, dicente evangeli- sta : ///f autem profecti prmdicaveruntubique^ Domino cooperante et sermonemconfirmante sequentibus sigms
gulas mordere perbibetur. Ungulam quippe equi
mordere, est exirema sasculi feriendo contingere,
Qt cadat ascensor ejus retro : quia quisquis in ini-
quilatibus dignitate mandi extollilur, retro cadere
didUir. Dicit enim Moyses in benedictione : Dan ca-
iiim leonis fluit largiter de Basan {Deut, xxxiii). Leo
enim per fortitudinem Christi flguram gerit; e con-
iTario fero per ferocitatem significat diabolum. An-
tichrisius ergo fliius est ferocis diaboli. Hic largiter
fluit de Basan, quia plenus est confusione. Basan
enim interpretatur confusio, sive pinguedo^ vel bru-
cku, Pinguedo enim nimielatem significat suae ava-
rilix atqueluxuriae. Bruchi autem similitudinem ba-
belio boc, quod sicut brochus herbae, ita ipse virtu-
tnmdevastat formositatem.
Gad ab eventu seu procinctu vocatus est. Quando eoimpeperil eum Zelpha, dixil domina ejus Lia : /n- (ortunata^ idem quod dicitur, m procinctu vel eventu. Didt eoim de illo in beuedictione pater Jacob : Gad stdnelns prtgliabitur ante eum, et ipse accingetur re- trortum,{Gen. xux). Totum autem iilud est, quod aiite Raben et dlmidiam triburo Manasse ad filios qoos traos Jordanem in possessione diviserat, post qnatooniecim annos revertens, praelium adversum cos geotium vicinarum grande reperil, et viclis l^ostibos ibrtiter dtmicaret [dimicavil]. Lege librum JesuKave et Paralipomenon. De quo Moyses ait : Beueiictus in latitudine Gad : quasi leo requievitj ce- filque brachium et verticem ; et vidit principatum
Aser, qui iuterpretalur beatus; quia dum eum peperisset Zelpha, dixit Lia : Beata ego, et beatificant me mulieres {Gen. xxx). Hic demonstrat Dominum iesum Christum, cujus panis pinguis est in ore cre- dentium, quia et deliclas praebet regibus, hoc est» corporis sui et sanguinis sacramenta dat sanctis, qui rite reges dlcuntur, quoniam fcene semetipsos vel sibi subdltos regunt. Hic secundum prophetiam Moysi est benedictus in flliis, et placens fratribns suis, cum credentes in eum et per ^s gratiam re- nascentes universum orbem in similitudine replevc- runt ; et fratribus, hoc est, apostolis et sanctis gra- tiam su» dileetionis ita tribuit, ut legis caeremonias spernerent, et suscepu evangelica veritale gaude- G reiit et exsuliarent, ^oiiiam digni habiti sunt pro no- mine ejus contumeliam pati{Act. v), cunclisque flde- libus prasdicarent, dicentes: Omnegaudium exl«/tm«- l€, cum itt tentaiiones varias incideritis (Jac. i). Unde autem tanta in eis sit abundantia charitatis Christi, exponitur figurate, dum subditur : Tingutt ftt oleo pedem suum (Deut. xxxiii). Ascendens quippa in coelum caput iiosirum Dominus Christus chorirai apostolicum, cujus consona pra^iicatione universuni mundum erat peragratiirus, quasi pedem in lerra adhuc consistenlem oleo Spiritus sancti copiosissime unxit ; ex quo concepta viriute nullo labore defl- ceret, sed immarcescibilis semper gaudii alacrlLitc polleret, cui etiam incomiptibilis calciamenti pnc*- stitit munimentum, de quo sequilur : Ferrum et ws
quod in parte sua repositus doctor esset ; qui ^ calciamentum ejus. Ciijus dies juventutis ita fiunl.
pdtam principibus populi, et fecit justitias Domini^ « ju^tdum suum Jsrael (Deut. xxxiii). In benedi- ctiooe Gad videtnr Moyses prscdicere secundum hi- stmuD, poientiam virorum fortium veljudicuni, ^•i de illa iribu fuerunt : sicut fuit Jephte inter cxieros judices vatde ciarus et nobilis aciu. Secun- 4hm allegorias vero Gad interpretalur accinctus, fi^ram Domini Jesu Cbristi, qui adversus nequilias ^pirttaalespugnaturus, in infirmitale camis nostrae ^te divlnitatis suae prscinctus apparuit ; qui in laiiludine benedictus est, cum non solum ex Judaeis, Md ei omnlbns etiam nationibus amplissimum a Psire lolo orbe rcgmira accepil, implelo quod Pro-
ul seneclutis; quia corpus ejus, quod est £cclesia, in priuiordio fidei floruit virtutibus, sapienlia viguit, luiraculis coruscavit. Sic et in fine saeculi in electis perseverat vigor fldei, et ardor charitatis usquc in rmem. Hic rectissimus est ascensor coeli, quia su- per onines virtules coelestes et potestates angclicas post rcsurrectionem suam ascenditet sedet ad dexte- ram Patris (Eph. i). Magnificentia ejus discurrunt nu' bes (Deut. xxxiii). Doctores videlicet et praedicatores £vangelii in tolo orbe disseminant verbum Dei. Ck- jus sunt brachia sempiterna (Jbid.) : quia cunciis ho- stibus victoria ejus flt perpetua. Qiit ejkiet a fa- cie sua inimicum diabolum, et dicit : Contere^
47 B. RABANi MAURl AUClilEP
quando noYissima inimica tleslruotur mors , et A electi omnes immortalitate et incorruptione ve- ' atiti triumpliantes in regnum inlrabunt oetemum. Joseph ab eo quod sibi aliud additamentum op- iayerat mater, vocavit augmenlum, Hunc Pbarao Sephaneth appeilavit, quod Hebraice abuonditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia re- velavit, eique sieriiitatem praediiit. Tamen quia boc nomen ab iEgyptio ponitur, ipsius lingux debet ba- bere raiionem. Interpretatur ergo S^haneth i£gy- ptio sermone Salvator mufidi^ eo quod orbem terrse ab iuiminenie famis excidio liberaret. Quod autem Joseph a fratribus venditus in iEgyplo sublimatur, Redemptorem nostrum significata populo Judseorum in manibus persequentium tradilum, et nunc in genlibus exaltatum. Gui paterin l)enedictione sua 6 ait : Filiut accrescens et decorut atpectu. Fiiia dis- currerunt super murum^ sed exasperaverunt etim, etjurga{i sunt^ invideruntque t//t, habentes jacula, etc. (fien. xlix). Hoec prophetia post passionem Do- mini paternae vocis imagincm praelulit, quia redeun- lem in ceelum post victoriam Chrisli Pater alloqui- lur, dicens : Filius accrescens Joseph» Fiiius accre- scens utique in gentibus, quia cum ob incredulita- tem Synagogae populum reiiquisset, innumeram sibi plebem £cclesix ex onmibus gen^ibus amplia- vil. Quod et David cecinil, dicens : Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terras {Psal. xxi). Filius accrescens et decorus aspectu. Oranes enim superat iilius pulcbrilqdo, juxta quoJ de ipso in psabnis canilur : Speciosus forma pra: C fdiis hominum (Psal, xiw). Filite diseurrerunt super murumj iJ est ecdesisR, quae crcdiderunt in Chri- sium. Ux snper soliJiialem QJei, qnasi stiper mu- rum, amore pulcbritudiuis Cbrisli accensac discur- rcrunt, ul vcruin sponsum per contemplationem as- piciant, et osculo cbaritatis iUi copulentur alque aJliaRreant. Sed oLyurgati sunt eum, quando falsis testimouiis fralumniantes sanclum Deum opprimerc Synagogae pQpuli cogitaverunt* Inviderunt iUi haben' tesjacula. Neque enim quisquam in Josepb conjecit sagittas, vel aliquod vuUieris telum, sed boc spe- cialiter evenit in Cbristum. Sedet in forti arcus ejus. Cbrislus enim arcum suum et arma posuit in Deo, qui foriis cst propugnaior. Cujus virtule concidetur omnis nequilia perfidorum. Et dissoluta ^ snnt vincula brach.orum ejus, quibus fpcilres eum vinctum ad Piiatuin duxcrunt, vel quibus eum suspensum in ligno cruciBxerunt. Rescissa sunt enim per manum omnipotentis Jacob, boc est, per nianum omnipoteniis Dei Jacob, ex ci^us femore ipse Do- minus bonus paslor egressus est, iapis et (irmitas credentium in Israel. Deus patris tui erit adjutor tuus. Quis a4juvit Filium, nisi soJus Deus Pater, qui dixit : Jacob puer meus^ suscipiat eum anima mea; et omnipotens benedicei tibi benedictionibus coeli desuper^ benedictionibus abyssi jacentis deorsum. Universa enini subjccit ei, cocle&tia per benediclio- nera cali, et icrrena pcr benedictionem abyssi ja-
MCGUNT. OPERUM PARS 11. 48
centis deorsum, ut omnibus angelis ethominibus dominaretur. Benedictionibus uberumt id est, sive duorum testamentorum, quorum altero nuntiatus est, altero demonstraiur ; sive benedictionibus ube- rum Mariae, quae vere benedicla erant, quia iisdem sancta virgo de se potum laciis Domino immulsit. Unde et illa mulier in Evangelio ait : Beatus venter qui te portavitf et ubera quw suxisti {Luc. xi). Uene- dictionibus uberum et vulvw. Etiam bic l)enedicilur et vulva ejusdem matris; illa ulique virginalis, quae nobis Cbrislum Domiiium edidit. De qua per propbetam Jeremiam dicitur : Priusquam te forma^ rem in ulero, novi te ; et antequam exires de vulva^ sanctificavi te (Jerem. i). Benedictiones patris tui confortatm sunt in te benedictionibus patrum tuorum. Benedictiones, inquii, Patris tui coclestis, qux datoe sunt tibi, a summo coeli et alyssi conforlake sunl, iJ est, praevaluerunt benedictionibus patrum tuo- rum. Ulira omne enim sanctorum meritum patriar- cbarum convaluit benedictio omnipotenlis Patris iii Filio, ita ut ei nuUus sanctorum aequetur. Donec vc- niret deiiderium coUium aternorum. Colles isli sancti sunt, qui Cbristi adventum propbetantcs ma- gno desidcrio incarnationem ejus exspectaverunt. De quibus Dominus dicit : Quia multi justi et pro- phetm cupierunt videre quce videtis (Luc. x). Hi ergo sancti dicti sunt, colles propter excellentiam san- clilatis. Qui etiain xlerni votanlur, quia vitam con- sequuntur a^ternam, nec intereunt cum mundo, sed esse credunlur xterni. Ftanr in capite Joseph. Omnes benedictiones istae super caput Christi po- nuntur, quas incarnatus accepit. Et super verticem Nazarcrif de quo scriplum est : Quoniam Nazaraus vocabitur(Matth. ii), id est, sanctus Dei. Interfra^ tres suos, quia ipse cst caput omnium eminens, uni- versorum vi Jelicet sanclorum ; quos etiam et fratres vocat in psalmis.
Benjamin, qui interpretatur filius dejrlerrr, quoJ est virfutis. Nam maler ejus moriens vocaverat no- men ejus Benoni, id esl filius doloris mei; pater au- tem boc mutavit, filium dexterm nominans. Benjamiu autem Pauli apostoli imaginem praetulit, quia et mi- niinus apostolorum fuii, et de tribu ejus aseendit. Iste est lopus rapax, mane persecutor dir^iens, vespere doctor pasccns. Quod autem dixit Moyses in l>ene- dictione Benjamin : Amaniissimus Domini habilabit confidenter ; in eo quasi in thalamo tota die morubi^ tur^ et inter humeros iUius requieseet (Deut. xxxiii) , videtur quidem secundum bistoriam tangere, quod Benjamin a patriarcba simnl et propheta spiritu Dei pleno videlicet patre suo Jacob amaretur ; et quod per dispensationem Dei locus ilie, in quo culuis maxime fiiturus eirat, tribui eidem decerneretur, lioc est Jenisalem, ubi templum et altare Dei constnie- batur ; atque ideo subjungitur : Quasi in Uhalamo tota die morabitur, quia Jerusalem fuit eo tempore locus, queiu elegit Dominus, iit esset nomen ejus ibi. Allegorice autem Dominus nosier Jesus Cbristus ipso ainantissimus est Dei Patris, de quo dixit: Uic esl
49 DE UNIVERSO LlBUt XXII. -^ LIB. IL 50
Film meus dilectu$^ in quo milu bene complacui \ juslificavil ; et quos juslificavilj iltos et glorificavit
{Matlk. iii). llic in viriulc Palris pcrmanet, quia in
dexlera TirUiUs sedet, et regnavit [regnai] in excel-
sis. Sed et de hutnilitate ejus iiitelligi potest,
quia in eo •divinitas babiint confidenler, quani
sibi conjunxit in unitate per. onae. Quod autem in
thalawM morabitur^ et inter humeros iHius requiescet,
signifiait quod in utero Yirginis ccelesti sponso eon-
jancta est Ecdesia, qtiae in fortudine potentiae Ghri-
sU, ei in operibus ^us maximam liduciam ac requicm
meiilis habel.
Hanasses dictus est ab eo quod sit fiater ejus obli- ttis bborum suorum. lla Ilebraice vocalur oblivio ; gestal autem figurain prioris populi.
Ephraim, qui inlerpretatur fni^'f(?r, sive augmen-
{Rom. viii). Setl iucc, ut dixi, in occulto, ubi fil ct conceplio suncl^e ubertatis. Miltilur autem hasdus promissus tanqiiain mcrelrici (Gen. xixviii). H;edus exprobratio, peccatipereumdem Odoilamltem, tan- quam increpaatem et dicentem : Generatio viperarum (Matth. iii). Sed non eam invenil peccati exprobratio, quam mutavit coofessionis amaritudo. Post vero jam publicis signis annuli et monilit, et virgae, vlcit te- mere judicantes Judaeos, qoonim jam personam ip<e Judas gestabat; q«ii hodieque dlcuDt, nen Imnc po- puluro esse Cbristi, nec babere nos semen Abrahae. Sed prolaiiscertissimis documeniis nostr» vocationis justiflcatioiiisqne et gtorificationis, erubescunt sine dubio ctcoDl\inJuntur, et nos magis quam se justifi- tm; eo qiiod auxerit euin Deus. Uic autem gen- B c^tos esse fatebuntar. Pignora enim refert babere se-
tiam significat populum, qui per benedictionem palriarchoe prjeposilus est majori populo Judaeo- ram.
Thamar interpretatur amariludo pro viris mortuis. Eadem et commntans; mutavit eniin se in habitum meretricis, quando cum socero suo concubuit.
Phares interpretatur dvisio, ah eo.quod diviserit membraoula secundarum; divisoris indc , id est Pbarcs, sortitus est nomen. Undc et Pharisaei, qui se qaasi justos a populo separabant, divisi appella- banlur.
Zara, fraler cjiis, in cujus manu cocciniim, inter- pretatur oriens; sive quia prbnus apparuit, sive quod plarimi ex eo justi nati sunt, ut in libro Parallpome-
DOQ conlinetur. Thainar habitum mulat, mulal et no- ^ vissimi.
cum Ecclesia. Accusatur enim a Judacis quasi Adulte- ralrix legis ; sed ostendlt virgam signum passionis, et monile legis legitimae, etannulum pignus tmmortalita- tis. QuoJ autem Scrtptura dicit parientem Thamar el duos in utero geminos habentem, quomm scilicet pri« inus, qoi dicitur Zara, misit mairam suam , et obste-* trix ligavit coccinum ; et debinc illo mauam intrinse- cus retrabente posterior, qui Phares vocatur, por- rexit manum , et nascendo processit : figuraliter congruit quod extenderit Israel in legis opera manum suam, et eam prophetarum et tpsius Salvatoris pol- latam cruore contraxerit; postea vero prior aperit populas, gentium scilicet, ut fuluri essent novissimi qui erant primi, et primi fuluri essent qui erant no-
men: et fit de Synagoga Ecclesia. Sed in ea prorsiis nomen amaritudinls manet ; non iliius amaritudinis, in qoa Domino ministravit, sed illius in qua Pctrus amare fleTit. Nam et Judas Latine eonfessio cst. Con- fessioni ergo amaritudo misceatur, ui vera poeni- tenlia praesignetur: hac pcenilentia fccundatur Ec- tlesia in omnibus gentibus constituta. Oportebat enim Christum pati et resurgere tertia die; et pra^di- em ift homine ejus pcmtentiam et remissionem pec- catorumper omnes gentes incipientibus ab Hierusalem {Ue. xxiv). Nam et ipse babitus merelricis confes- sio peccatorum esl. Typum qiiippe Ecclesiae gerit Tbaraar ex gentibus evocatae, sedens cum hoc habi- ta ad portam Enan vel Enachin, quod interprctatur
Job autem, ut quidam suspicantur, in libro Gene- seos Jobab nominalur, et de stirpe Esau generatione quarta natos creditiir. E coiitra Hd)nei asserunt enm de Nacbor stirpe essc generatum. Nam Eliphaz, qui unus de tribus amicis Job esse legitur , in libro He- braicarum Quaestionum scriptuin reperi , qnod ipsc foerit filius Esau ex Ada uxore sua. fn Latinum quo- que vertitur Job, dolens. Et recte dolens, propter percussionem camis et passiones dolorom ; calami- tatcs enim snas nominis etymologia flguravit. Hic ergo in factis dictisqoe suls persoiiam exprimit Redemptoria, de qiio scriptum est : Ipu dolores no- stros tulit el cagrotationes portavit (Isa. Liii).
Uxor quippe ipsius Job , qnae cum ad malediccn-
fons. Cocurrit enim velut cervus ad fontes aquarum d«ttt provooftvit, pravitatem carnalium dcsignat.
pervenire ad semen Abrahae. lUo enim non cogno- sccntc feralor (sic), quia de illoprsedictum est : Popu- lus 9Km noH cognovi, serviet mihi (Psal. xvii). Ac- repit ia occoRo annulum et monile et virgam (Gen. ixivni), qoia vocalione signatur, justiflcalione de- «orator, ^orificatione exaltatur. Quos enim prwdc" ttimmi^ Uhs ei tocavit; quos autem vocavit, Ulos et
Tres vero amici illius typum tenent hxretico- fum , qui sub specie consulcndi studhim gemnt se ducendi.
Eliud vero , qui contra eiim superbe locutos est, doctorem supei*bum ct arrogantem demonstrat, qui durius increpaiione sua fldelium Intra sanctam Ecc!e- siain arguit et Incrcpat turbam.
5t
B. RABANI MAVRl ARCHI£P, MOGUNT. OP£RUM PARS II.
51
LIBER TERTIUS.
CAPUT PRIMUM.
Be aliU quibusdam viris $he femnit^ quorum nomina in Yeteri Testamento scripta legunlur,
Pharao Domen est non hoiDiBis, sed bonoris, sicui apud Dos Auguiti appellantur reges, eum proprii» nominibus censeantur. Exprimitur aotem in Latinum PharaOt denegans eum^ utique Deum , sive dimfmnSf nea ditcooperiens, scilicet populum Dei, cujus fuit aT- fliclor. Hic ergo figuram diaboli habuit , qui in hnjus saeculi captivitate populum Dei perdere et terrenis viliorum operibus praegravare teniavit. Gitjus eunu- chus Puliphar, qui interpretatur os inclinans ad dis- cendum^ emil Joseph, vendenlibus fratribus suis. Sic et castus in discipJinis evangelicus populus prctio fidei emit Giristum, vendentibus eum Judaeis proxi- missanguinis sui. Qui merito os inclinans ad discen- dum dicitur, quia subdit se doctoribus ad discendam sapientiam divinam. Pbaraoergosomnium vidit, quod interpretatus est ioseph, quia mysterium incprna- Uonis Dominicae, quod ignorabat diabolus , Ghristus gentibus manifestavit. Nam septeni anni ubertatis, qui in septem spicis plenis, seu in septem vaccis pin- guibus ostendebanlur, septem charismatum spirita- lium dona, quibus ubertas fldei larga pietate redun- dat, significabant. Atcontra septem steriles et tenues famem veritatis et justitiae novissimis temporibus /i- gurabant. Joseph aotem, qui typum iaduerat Christi, currum meruil et praeconiavit ante eum , et consti- luit illum Pharao super universam terram i£g)'pti : et Dominus noster postquamest distractus a Juda, ut Joseph a fratribos, et de infemorum carcere resur- rexit, ascendit curnim regpi coelestis : de quo scri- ptum est : Cttrrus Dei decem miUia{Psal, xcvii); et ac- cepit potesutem a Patre pracdicandi et judicandi , sicut apostolus Paulus ait : Et dedit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fleetatur cmleitiumt terrestrium et infemorum (PhiL ii). Accepit quoque et annulum, pontificatum scilicet fidei, quo credeniiuro anims salutis signo signanlur frontibus el cordibus. Per signum crucis figura aeterui regis exprimitur. Induilurque stok.byssiua, id est, sancta carne bysso candidiore, et stola immortalita- tis. Accepit quoque lorquem auream, id est, intelle- ctum bonum. Praeco ante eum prxcedit, id est, aut Joannes Baptista, qui iter ejus praecedens praeconia- bat dicens : Parate viamDomino {Matth» iii). Habebitet alium praeconem, tubam angeli, quia ipse veniet in tuba angeli {I Thess. iv). Dixit quoque rex ad Joseph : Ego sum Pharao, Absque tuo imperio non movebit quisquam manum aut pedem in omni terra jEgypti. Yertitque nomen t7/itfs, et vocavit eum lingua jEgy^ ptiaca satvatorem mundi {Gen. xli). Quid manifestius de Ghristo, quando sub figura Joseph Salvator osten- dllur, non tantumunius terrse iOgypti, sed etiam to- lius mundi?
A ^ilia Pharaonis, quae expositum Moysen ad ripaio fluminis collegit (Exod. ii) , Ecdesia gentium est, quae Gbristum ad flumen salutaris lavacri reperiL
Jamnes interpretatur martmu, sivetf^teslft^itiim, Goram enim signis Moysi cessit, et defecit siguum cjus. Unde et dixerunt magi : Hic digitus Dei esi (Exod. viii).
Mambres inlerpretatur mare pelliceum, sivc mare in capite.
Moyses interpretalur <ttiftp(uf ex aqua, Iiivenk eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis. Quem coUigen» adoptavit sibi, vocavitque nomen ejus Moyses, eo quod de aqua sumpsit euni. tiic ly- pum Ghristi gestavit; qqi populum Dei a jugo diabo- licae servitutis eripuit, et ipsum diabolum in aeternst
B pcena damnavit.QuidecemplagispercussitiOgypttim, et decem praeceptis erudivit populum Dei in deserto ; quia Ghristus in mandatis Evangelii, quibus in de- serto istius mundi nutrit credentes, arguit ac datn- nat incredulos. Hic virga percutiens petram fonteni viventis aquam produxit : sic et Ghristus per passio^ nem crucis moriem degustans, sanguinem et aquam de latere suo produxit, quibus duobus sacramentis sancla induitur Ecclesia. Moyses populum per de- sertum duxit, sed tatneu ultra Jordanem in lerram repromissionis npn introduxit : quia Yetus Tesla- mentum licet futuram in coelis patriam in scripiis suis promiserit , tamen non, nisi per Jesu Glirisli ducatum, aditum regui ccelestis ullus adepUis est. Hic quoque per fluenta baptismatis populum suum
^ in terram Ecclesi.ne iniroducens, vitae «ternae eleclis suis dedit promissionem, et terrigenas fecit esse coe- licolas. Accepit ergo Moyses unam de septem fiiia- bus Raguel, qui interprctalur pastio Dei^ sive amicuM ejus Deus, nomine Sepboram, quae interpreutur pulchritudo^ sive placens. Quae genuit ei filium, qiieni vocavit Gersan, quod interpretatur advena. Peperit et alterum , qui vocatus est Eliezer, et interpretatur Deus meus adjutor^ cuin Redemptor de gentilipopuio Ecclesiam septiformem spiriiali conjugio sibi copu- lavit, quae licet niunere sancU Spirilus sepliformii sit, tamen una est iii fide catbolica : de qua iq Ganlico cantlcorum dicit : Una est cotumba mea e/e- cta genitrici suas (Cant. vi). Haec unum genuit filium, qui vocatur advena^ et alterum qui vocatur Dei adjutorium. Quae nomina bene conveoiunt populo Gbristiano ex circumcisione et pracputio convocato. Advenae enim sunt , quia in incolatu istius mundi a coelesti palria modo peregrinantur; sed tamen Dei adjutorio nunquam carebunL
Aaron mons fortitudinis interpretatur; propier quod thuribulum accipiens in medio superstitum et interemplorum obviam stetit ; et ruinam mortis, quasi quidam moiis fortis, exclusit. Uic sacerdotio suo Ghristi exprimit sacerdotium, quia sicut ilio
D
rj DE UMVERSO LIBRl XXH. - LIB. IH. M
cruorc vkiiinarura populum expiabat, ita cl Chri- A Duodecim exploralores scribarnm ac PharisaMH
stus sacrificio sanguinis sui peccata diluil mundi. Nam Tirga Aaron abscissa refloruit ac fhiclus pro- tolit : sic et arbor crucis Cbrisli aelernae Virldiuiis et fructum vil» perpetuae per passionem Christi aniTerso protulit mundo, demonslravitque Christi sacerdoUum perpetuo esse mansurum, et credentl- busln eum esse proficuum.
Maria soror Aaron Synagogse speciem pnctuHt.
Uxor Mojsi ^thiopissa (igiinivit Ecclesiam ex gentilibus Christo conjuiictam, cujus ob causam zelo Synagoga obtrectans adversus Chnstum illico con- tagione leprae perfunditnr.
Eleazar interpretatur Deu$ meui adjutor^ sive Dei odjutorium. Hic typum teuet sanctorum doctorum ,
nim imaginero tenaerunt, qui Isradlticum popahim ayerterunt , ne conflderent graUam dlvinae repro- misslonis adiplsd posse per Christmn.
Duo portitores , qui de terrt repromlssioiils bo« trum In ligno humeris gestaTerunt, duoram populo- rum significationem expresserunt. Quoram prior Judatcus gradiens adversus Christum dat lerga; posterior Christianus eum, post quem Tchil, inspicit et sequltur Christum.
Josue enim, qui inlerpretator iahaior, ipse hi fi- guram Cbristl populum a deserlo salvaTit, et In ter- ram repromissionis induxit. iste Jesos mittlt duos exploratores ad Jericho nrbem , qul susciphinlur a meretrice Raab. Jesus IHe dux populi In semetipso
qul verlt) et exemplo sanctam adjuvant Ecclesiam ; B Dominura Christum et Tocabulo ostendlt et facto.
Jericbo autem clTltas mmidus est , ad quem Do* miiius Cbristos ad perscratandos mores hominum duo testamenta direxit. Nam in eo ut credentium fi Jem aut rebelilum perTicadam plenius comproba« ret, ante adTentum jndicii sui, quasi exploralores duos, Legem et ETangelium destinaTit. Raab Tcro , quae interpretatnr latUudo^ Td famei, slTe mpetui , typum tenet Ecdeslse, qus de extraneis atque alienis gentlbus congregata est ; quae antea TiTcns in desi- deriis carals foralcabatur In idolls. De quaKhus ait Dominus ad Judaeos, quod praeoederent ifi regno cce- loram. Hxc igitur tesiamenta Domini sola susdpit , et ea fideiiter conservat ; Inimids omnino non tra- dit, ipsa periciitarl optans, dummodo illaes» ac salra C servaret. Uaec casurum mundum, sicut illa civitatem firmiter credldit. Uaec pra se ac suoram sahite om- niuin pactum cum testamentts Domim fecit ; haec in dorao sua coccum , Id est, signum sanguinis po- suit ; extra hanc si quls fuerit inventus , rainam saeculi aique Incendium mundi ntilla ratione Titabit.
Achan, qui de Jericho anathemate concuplTit , significat nequam Chrislianum , qui post perceplam fidcm saecutares mores tcI mundi lllecebras appetit.
Caleb vera, qul interpretatur ^mi cor, ant canii^ signiflcat doctorem cathoUcum saplentem corde et fortem ac strenuum in exercillo virtulum. Iste de- poscit sibi a Jt>8ue permilli facuhatem ut congre- dialur cum dialecticis toculi, cum his qui pro Teris |. faEsa confirmant, ut eos confuiet et superet , et sub
quoram uniis ait : Dei iumm adjutorei, Dei agricul- tura fslis, Dei ardificatio eitii {l Cor. iii).
Am:ilec, qiii iiitcrpretatur poputui tambeni, sive Bngeni cum eAercitu iuo. Qtii humanam seinper de- »derat perdiiionem , ei per doli machinatlonem po- pulom Dei decipere gestil, diabolum signiflcat. Hic obvhis Dei populo resisiens, ad signum crucis evln- citur.
Seon quoque rex Amorrhaeoram, qui in Latlnum tentatio vertiiur oculorum , euindem diabolum signi- ficat, qui mendado fallendl se velut angelum trans- fignraTit.
Og rex Basan, qui interpretatur concluii^. Hlc In- terdndere moliiur dilTicuItate vitiorum vlam fidei nostrae , ne pateat nobis transitus ad regnum pro- missum Tltae aeternae.
Septoagiuta Tiri seniores, super quos cecidit spl- ritus Dei, septuaginta generationum linguas in hoc imiiido diflusas ostendit , ex quibus multi credentes gratiaro Spiritus sancti acceperunt.
Dathan et Abiron , et caeteri qui se a Moyse et Aaron segregantes, sacriflcium usurpare conati suni, bcreticoram pravitatem designant , . perniciemque eoram qui se a sacerdotibus Christi et societate Ecdesi^e dlTidunt, et sacrificia profana accipiunt.
Balaam qui interpretalur vanui popului^ et cadcns apertos habuit oculos, lypum eorum tenuit, qul per fidem cognitionem Dei habent , setl obscurali operi- btts corraunt.
Phinees ori parcem intrepretatur. Transfixit cum pugione Zambri cum scorlo Madiauilide; id est, Domioi furorem placavit , ut parcerel. Nam iste Phinees, qoi Zambri et scortum ui adulterio conver- sauies taliter mteremit, figuram tenuit sanctoram doctonun qui Judxos et haereticos spirilati mucrono verbi Del in amplcxu falsae doclrinae et concubitu inlerfccerant.
Zaoibri InlerprttAiuT itetlalaceiceni y^amaricam. Proprie eDjm nomen ab amaritudine figuralum, quod peccando amaricaverit populum.
nie quoqae » qui sabbato iigiia collegit , significat eum quero cum peccato judicii dies invenerit , unde a!tt!mi sabbati reqiiiem noo merctur accipere
vertat omnia qtiae illls falsls assertionibus constraxe- rant. Ideo denique videns alacritatem ejus Jesus , benedlxit» inquit, eum scHicet, quod talia deposcat et audiat. Sed et tu sl vls dare operam studlis , et legem pradenter meditari , et effici cordatus in lcgo Dei, potes istas magnificas et miinilas urbes, Id est, asserilones subvertere folsiiatis , ut et tn merearis benedlci ab Jesu , et acdpere Uebron. Interpretatar auiem Hebron conjunctio , vel conjuginm. Pcr quod fortasse potest iilud ostendi, quod spehinca duplex comparatft ab Abraham patriarcha in ea est, In qiia patram rdiqulae jacent, idest, Abraham cum Sara, Isaaccum Rebecca, Jacob cum Lia. Ipse ergo in nic- moriis patrum h:eredilatcni cnpit prudcns ct sapiens
HK B. RABANl MAURl ARCniEP
Caleb ; ipsi Jesus Eiiachilarum gcalium melropolim tribuil HebroD, eleffidlur ei sorsusque in hodicr- uum diem.
Oiboniel, qui iaierprelaiur lemput ejus Deus^ vel respoHiio Dei, Iste signiGcat rectores ecclesiarum ac judices, quibus per Spiritus sancii graliam judicium noD solum renim geslarum datum est , sed et ani- marum. Nam seripium est de ipso Othoniel : Et factus est spiritus Domini super eum^ et judicatil Jsraelf et exiit ad bellum , et tradidil Dominus in ma- nus ejus Chusar Sathott regem. Quare hoc ? quia spi- vitus Domini in eo , et confortata est manus ejus super Cbusar Satbon. £t hnec dicit : Quia quievit terra sub eo judice quadraginla anms (Jud, v). Vides y quam larga est divina ciemeutia. Octo annis fiiii Israel servierunt pro muUonira delictis ; quadraginta aunis pro unius jusUtia in pace perdurant.
Adonibezec, qui interpretatur dominus fulminis , slgnificat diabolum, de quo Apostolus ait : Jpse emm Satanas transfigurat se in angelum lucis (JJ Cor. xi), Tota autem ejus potentia atque potestas vanitas est. Quem filii Juda, hoc est, filii confesnonis^ ac filii Si- meon, id est, fiiii exauditionis debellant, cum fideles quique seuto fidei atque armis virtutum contra eum dimicant; comprehendentesque eum , caedunt sum- mitales manuum ac pedum ^us, cum primordia male operatioois atque pravi exempli al>scidere viriiiter conlendunt , quatenus malignae fraudis efficaciam repentin^ deceptionis uon inveniant , cum vigor iiU uocendi spiritali dimicalione aufertur.
Egloo ergo rex Moabitarum , qui inlerpretatur ro(a(ttt, vel orbitas^ typum tenet diaboii, quifaligat jiopulum Dei, et propter peccata sua sub servitule consijtuit. Huuc Aod judex , qui interpretalur glo- r.osus, et est ambidexter habens gladiura ancipitem, iuterfecit Sic doctor catliolicus rolantem diabolum in argumentis philosopborum sermone evangelico atque proplietico concludit, etexslinguit omnem pravi dogmaiis et crassae intelligentiae sensum, qui se ex- toliit et erigil adversum spiriLalem scientiam Cbrisii. Possunt et aogeli salutares in Othonieiis vel Jacob specie designari, quia, sicut sxpe ostendimus , non soium a contrariis virtutibus impugnamur, sed et diviniie bona^que virtutes ad auxilium nostnim mit- tuulur a Domino. Millit etiam nobis Dominus vir- tutem suam coelestem , per quam liberemur a jiigo servitulis diabolicae, qu^e ducii ad perdiliouem, quiB virtus omnia pro nobis agat, dettera et prospera : ei revocet nos ad iUam veram viam , qui dicit : Ego sum via, verkas et vita (Joan, xiv), Jesum Christum , Dominum nostrum.
Samgar, qui inlerpretatur nomen advena: , sive ibi colonus^ei qui sexcentos viros de Philisihiim vomere percussit, et defendit Israel, ipse signiGcat doclores ex geaiibus , qui colunt agrum Dominicum, et non semper gladio districti examinis contra adversarios utuniur , sed aliquando agresti et simplici commo- nitione de animis auditorum vitia et poccata pro- peli :ut. Namque senarius nuracrus, qui mulliplicaius
. MOGUNT. OPERUM PARS H. 56
A penenil in scxcentos , raundi hujus figuram tenet , qui in scx dicbus dicitur consummatus. Sexcentos ergo in aratro dicitur percussisse ille cui per crucem Christi crucifixus est raundus.
Debora, quae interpretalur apis, significstt prophe- liae suavitalem , et coelestis doctrinae dulcedineni. Haec hahitabat sub palma inter Rama et Bethel. Rama interprelalur excelsa, Belhel domus Dei, Sub palma scdem habet prophetia, quia justus ut palma florebit (Psal, xci), inter excelsa videlicet et do- mum Dei ; quia nihil vile habet prophetia, nec docet nos quae sunl super terram quaerere , sed quse in coelis sunt et in excelsis. Haec ergo primo vocavit ad se Baracli , qui mterpretatur coruscaiio. Corus- caiio vero quae habet quidem lucem, scd non per-
B manenlem ; ad modicum enim temporis resplendet, et desinit. Unde Barach mihi videtur formam ge- rere prioris populi, qui priino omnium per prophe- liam vocatus esi , ct lcgis splendore coniscavit, sed non perm nsit. Cum ergo dixisset Debora et Barach, id est, prophelia, ad priorem populum : Tibi prccce- pit Dominus Deus Jsrael : et tu ascende in montem Thabory et accipe decem millia viros^ et reliqua quae scripta sunt (Judic, iv) ; quid respondit Barach ex persona populi ad prophetiam , audiamus. Non^ in- quit, ascendam, nisi et tu ascenderis mecum^quia nescio diem in qua misit Dominus angelum sunm me- cum, De excusatlone quidem verum est, sed de rcpro- missione falsum est. Quod enim ascenderint in mon- tem Dei, certum est ; quod autem polllcenlur se
^ ascensuros esse cum prophetia, falsum est. Non eniin secuti sunt prophetiam, ut crederent ei, de quo omnis prophetia praescripta est, Christo. Propierca ergodicitad eum Debora : Jbotecum; verumtamen scito, quianon erit primatus tuus in via hac qua fti- cedisy sed in manu mulieris tradet Dominus Sisa- ram, Evidenler ostendit quia non erit apud illum populum primatus, nec permanebit apud eum vi( to- riae palma, sed in manus mulieris, cui nomen Jael, tradetur Sisar^. Jael quoque interpreiatur ascensio^ et significat Ecclesiam , qna ascenditur in coelum ; cui traditur Sisara, qiii iiiterpretatur visio equi, hoc est, diabolus superbus et incentor camalium vitio- rum. Qnod autem Jael ligno iempora Sisarae trans-
|v fodit, Ecclesiae triumphum expressii, quae vexillo crucis diaboli imperium interfecit.
Gedeon interprelatur experimentum iQtquilatis eo^ rum, Frequentibus enim documenlis informalus est, quasi prjesagio contra hostes futuram victoriam expcdiret : ex quo fuiuro experimento etymologiam nominis sumpsii. Gedeon ergo iste, qui cum trecen- iis perrexit ad pr%Iium, typum Christi gestavii, qui in signo crucis de mundo victoriam reportavit. Tre- ceniorum enim numerus Tau litlera continetur, quad spccicm crucis ostendit.
Abimelech interpretatur pater meus rex, Tideiur ergo Gedeon Christi imaginem habuisse ; sepiuaginta vero filii sepluaginia linguae vel nationes; qui cre- dcnies per sccundam rcgoncralionem filii Dci csse
57 DE UNIVERSO LIBRI XXII. - LIB. III. 53
merueraiU. Alumelech vero lUius ancillae typum Aa- A effecta csl, Ecclcsiae Cliristi lypuni lenel, quae prius
in gentibus cral sterilis, nunc largiter pollet per universam terram prole innumerosae fecunditatis.
Heli interpretatur Deu$ meus. Hic sacerdos repro- balus abjectionem sacerdolii Yeteris lcstamenti prae- fii;uravit; quia lic^t illud a Deo per Moysen sccun- diim tempiis ordinalum fuisset, tamen non pernum« sil , quia aliud melius futurum erat ut in aeternum permaneret : Domiui videlicet nostri Jesu Gbristi, de quo scriptum esl : Tu e$ sacerdos in (cternum secun- dum ordinem Melchisedech (Psal, cix).
Opbni, discalciatuSf Hlius enim Heli fuit, electus in ministerium sacerdotii; cujus amissionem suo cxpressit vocabulo. Aposlolus enim ait : Calciati pedes in preepnratione EvangelH pacis (Ep//.vi). Et
tichristi portasse intcUigilur, qui congregatis perdi- tis naiiouibus rcgnum sibi improbe usurpabit, om- nesque sanctos vi et pcrsccutione , omnique crude- litale trucidabit. Jooatban vero junior figura sancto- rom fuil. Sicul enim Jonalhan per fugam recessit, ct reKqui interrecli sunt fratres, sic nemo evadere polerit persecutionera Anticbristi.nisi qui per fugam recesseril, et in montem benedictionis asccnderit. Bic est mons , quem saocti circumdabunt, quem et sanclus Moyses io henedicttonibus, sicut jam supc- rios dictum est, in Deateronomio posuit.
Tbola, qiii interprelatur vermtcu/um, vel coccinum, stgniOcat eos qui gcmioae chariutis ardore acccnsi Leue ducalum populi Christiani gerunt.
Jair, qui interpretatur illuminans , hic significat B Prophela : Quam speciosi pedes , qni annuntianl
pacem ! {Isai, lii.) Iste ergo discalceatus interpre- tatur, ut ejus nominc veleris teslamcnti sacerdo- tium a veteri populo signific^retur ablatum.
Phinees super Opbni os mutum interpretatur ; quo significatur sacerdotii veteris et doctrinx silen- tium. Hi ergo sacerdotes, qui capta ex genlibus arca perempti sunt, signant posleritatem sacerdolii prio- ris ftttsse exstinctam, et legis testamcntum esse translatum ad cuUum gentium.
Samuel interpretatur nomen ejus Deus. Hic re^ probato Heii in ministerio sacerdotali successil. Novi sacerdotii suceessionem abjecio veteri sacer- dotio praenuntiavit.
Isai, qui interpretatur insula saerificinm , vel in-
Reiemptorem nostrum, qui dux et rex est populi Christiani. Quod hene ipsa demonstrant nomina« Jairenim interpretatur iUuminanSj etGalaad acervus leuimomi. llluminans bene dicitur Dominus noster , de quo scriptom est in Evangelio : Erai lux vera , fBi? illuminat omnem hominem venientem in hunc mmMium {Joan. 1); et ad quem 1n psa1n>is Propheta ait: Illuminans tu mirGbiliter a montibus tetemis {Psal. Lxxv). Hic ergo ex Galaad est, quia ex Scri- ploris sacris ejus notitia percipitur : quem qui ihi corde credulo quaerit, sine dubio invenit.
Jepbte qui iuterprelatur aperienSy vel apertum est, Hic post vicloriam filiam immolavit , Redemptoris cstendens fignram , qui a facie fratnim suorum , id
est, Jodseorum ahscedens , in gentibus principatum ^ censum^ populum significat prioren>, qui per mare
accepit; qui omnia humanae salutis sacramenta tan- qoam jnratus explevit , et quasi fiiiam , ita carnem propriam pro salute Israel Domino ohtulit. Jurasse Patri unigenitum legimus psalmo dicente : Sicut ju- rstit Domino, votum vovit Deo Jacob {Psal. cxxxi) ; scilicetut sacramentum religionis in carnis suae pas- siooe pro salute generis humani expleret.
Samson inlerpretatur sol eorum, vel solis fortitudo, Foit enim virtute clarus, et liheravit Israel de hosti- hus : Salvatoris nostri mortem et victoriam figura- vit, sive quia de faucihus diaholi gentes quasi favum ab ore praecepti leonis ahstraxit, sive quia post mor- lein plores lucratur , plurimosque moriens quam vivos exstinxit.
Ruhrum per Moysen translatus , sac! ificium seeiin- dum legem Deo eihihuit in deserto. De quo secun- dum carnem natus esi David noster, Dominus vide- licel Jesus Ghristus, qui est Rex regum et Domimis dominantium.
Saul petiiio inlerpretatur. Notum estenim quod Hebneorum populus eum sibi regem pcteret et acco- pit, non secundum Deum, se.I secundum suam vo- luntatem. Hic rex Judaici popiili insinuat reproba- tionem , sive ejusdem populi aemulationem , qui David , id est, Ghristum ii^usto judicio conatus est perdere.
David interprelatur fortit manu , utique quia for- tissimus in prseliis fuit, ipse et desiderabilis in stirpe
Dalila, qoas interpretatur paupercula, vel situla^ et scilicet sua , de <iua praedixerat propheta : Veniet
Samson verticem decalvavii, Synagogam significat, qix Christum in loco Galvariae crucifixit.
Booz , qui iiilerpretatur in fortitudine , sive tn quo robnTf Ghristum verum Ecclesiae sponsum expressit.
Rath interpretatur festinans. Alienigena enim erat a gentili populo ; quae , relicta patria , festinavit transilire in terram Israel , dicens socrui sux : Quo- cuMfue perrexeris pergam (Ruth. 1). Haec alienigena , qax Israelitico viro nupsit, Ecclcsiam ad Ghristum Tesiientem ostendit.
Anna gratia ejus interpretatur. Qux dum prius esset sterihs natura , postremo Dei gratia fecundata est Haec qux fuit sterilis , et poslmodum fecunda
desideratus cunctis gentibus (Agg. 11). Hic Salvatoris nostri expressit imaginem, sive quod in sectatione Judaeorum injustam persecutionem sustinuit, sive qiiod manu fortis fortem vicit diabolum atque alli- gavit, ejusque spolia in toto orbe distrihuit.
Goliath designat diabolum; cujus superbiam Gliri- sti prostravit humilitas.
Jonathan interpretatur coiumbce donum. Significal eos , qui pcr gratiam Spiritus sancti verae fldei do- num et devotionem erga David nostrum percipiunt.
Urias interpretatur Itfx mea Dei est. Significat diabolum , qui sc pcr fictioncm in angelum Iiuis translulit. Gujus conjugio pruis erat copulata Eci)»
59
B. RABANI MAUEl ARCi.lEP. MOGLNT. OPERUII PARS U.
60
sia, quaiD Christus concupiTit lavanlem , id est, se- A fw/, typum tenet scribarum et PliariiaH>ruro, qui
metipsam a sordibus san^uli per lavacri undam pu- riricantem.
AbsaloD patrit pax interpretatur per anliphrasimy eo quod bellum advei-sus patrem gessisset, sive quod in ipso belio David pacatum fuisse legitur filio, adeo ut etiam magno cum dolore exstinclum plangcrcU Hic typum tenet Judaeorum vel Judae pro- diloris qui seditioncm levbverunt contra venim Da- vid, mvidenles ei, et principatui ejus inskKas mo- lientes.
Salomon tribus nominibus fuisse perhibetur. Pri- mum Tocabulum ejus Salomon, id est pacificui^ eo quod in regno ejus pax fuerit. Secundum nomen est Idtday eo quod fuerit dilectus et amabilis Domiuo.
vidcbantur regere Judaicum populum, sed patemi- tatem ac dignilatem nominis sui pcrdiderunrt. Cma traditionibus suis violaverunt legem : sic Abia, capta Bethel, idola Israeli in scandalum reservavil, m Hebn»i asserunt, et ideo percussus a Domino mor- tuus est.
Asa, qui inierpretalur ioUen$, sive $ustollens, hie in principio regni sui restauravit cultum divinum, et fecit qnod bonum et beneplacitum erat in conspectu Dominiy subvertitque altaria idolorum^ et confregit simulacra (III Reg, xv). Unde gratiam Domini pro- meruk, ita ut pugnans contra iElhiopes victoriam caperet, et eos usque ad intemecionem caederct, quia Domino pro eo pugnante et exercitum cjus ad-
Terlium Coeleth, quod Graece appellalur ecclesiastes, B juvante contriti sunt ; sed postea in deterius rcla-
Latine concionator, quod ad populum loquerelur. Haec ergo Christi prxnunliant figuram, qui aedifica- vit domum Domino in co^Iesli Hierusalem, non de lignis et lapidibus, sed de sanctis hominibus. Ad cujus sapicntiam audiendam rcgina venit iElhiopiae, hoc est, Ecclesia de genlibus. Haec ergo ad pacifi- cum nostnmi et amabilem Domino, de quo Paler ait : Hic est FUius meus dilectus^ in quo mihi bene complacui (Matth, iii), ut audiret sapientiam ejus» venit de ullimis terrae finibus, el audito eo, visisque ministeriis ejus, in budem ipsius prorupil dicens : Beati viri tui, et beati servi tui, qui stant coram te semper^ et audiunt sapientiam tuam. Sit Dominus Deus tuus benedictuSy cui placuisti, et posuit te «»- per thronum Israel : eo quod dilexerit Dominus Is- rael in sempiternum^ et constituit te regem^ uX face- resjudicium et justitiam, etc. (11 1 Reg, x).
Roboam interprelatur latitudo populit et ipsum per antiphrasin, eo quod decem tribubus ab eo se» paratis, duae tantum ei relictae sint. Hic ergo Ro- boam filius Salomonis et Jeroboam servus, sub qui- bus Israel in duas partes divisus est, designant dis- sensionem illam in Domini adventu factam, in qua pars credentium ex Judaeis regnat cum Christo, qui David genere ortus ; pars vero secuta est Antichri- stum, cujus cultui ncfandae servitutis errore oon- stricti sunt. Aliler autem Roboam significat roalos rectores in Ecclesia, qui terrenis cupidltatibus de-
beiis, cum auxilium Assyriorum oontra Basa regcm Israel quaesisset ; et Anani propheiam ad le a Do- mino niissum, ut eum inde corriperet, et hi vincula misisset, graviter inde Dominum offendit. Unde ju* 8te sibi Deo retribuente incidit in bnguorem gravis- simum, et pedum dolorem vehementissimuin : iii quo et obiit. Nec et [in] infirmitate sua quaesivit Do- minum, sed magis in medicorum artem confidens delusus esU Is itaque eos figurat typice, qoi bono inchoant inilio, sed malo finiunt termino ; qui post abdicationem idololatriae, et spretam servitutem daemoniorum, percepta gratia baptismatis et chri- smatis sacri unclionc, slatim in primordio suae vii.x , pictatis arripiunt opera ; sed fortiore setate, ac juxta > praesentis vitae terminum, quando virtuiibus operam dare debuerant, ad vitia rebellabuntur [relabuntur], et in pravis delectantur actibus.
Josaphat, qui interpretatur Deus judicium, Ilic ergo rex typum praefert populi credentium de geii- tibus, qui ad Redemptorem nostnim, relicto pareii- tum errore, convenit ; sacro baplismate aUutus, et sancti chrismatis unctioiie linitus, a Chrislo Chri- stianum nomen et regiam dignitalem accepit : cui Petrus apostolus In Epistola sua ait : Vos esiis genus etectum^ regale sacerdotium^ gens sancta^ poputus acquisitionis (I Petr. ii). Quod nominis Ipsius iiiter- pretatio bene confirmat. Interpretatur autem juxta quosdam Josaphat Domini dos^ sive ^ift est dotatus.
diti negligunt curam habere subditorum, et dele- j. Ecclesia gentium ergo pretio sanguinis Christi com
ctantur in multiludine sibi ob^eqiientium nec ta- men condignam habent solliciludinem sibi commis- ttorum.
Jeroboam inlerpretatur judicatio^ sive causa po- pn/i, vel, ut quidani aiunt, divisio, eo quod iii regno ejus divisus sit populus Israel, et praecisus a regiio stirpis David ; divisionlB enim populi causa iste exstitit. Significat hxreticos, qui dissensionem amant, et unitatem fidei catholicae haeresibus scin- dunt, ac sic cultui malignorum spirituum sibi [se] obsequentes tradunt. Interpretatur autem Jeroboam dijudtcans populum. Nam haeretici dfjudicare popu- lum videntur, cum erroris sui sequacem faciunt.
Abia, qiii intcrprclatur pater Domimts, vel patcr
parata, et Spiritus sancli pignore dotaia, consortiuiii spoiisi colestis el societalem regui promeruit. Cni factx sunt iufinitae divitia.% sive in conventu diver- saruni nationum ad fidem, scu in acquisilione varia- ruin virtulum, ct mulla gloria spirilalis saplcii- tiae.
Achab aulem impius, qui in Samaria rcgnabat, haeresiarchas exprimit, qui perditorum turbam per erroriim devia ducunt, et in perpetunni mortis praR- ctpitium niergunt. Quod autem Josaphat aOinitate conjunctus est Achab, descenditque ad eum in Sa- roariam, contra hostes praebens ei auxiiium, illos figuraliter demonstrat qui de catholids ad hxretico- riim aniicitiam se iuclinant ; qui licet a rcctx fido«
51 D£ UNIYERSO LlBRl XXR. - LIB. IIL 02
Mtnite non recedant, tamen erraniium societalem A Amasias» qui iuterpretaiur poputum toHent^ signi*
atq«ie oommunionem |ierfecte non devitant. Quod nuHo roodo sine colpa esse poterit, maiime cum Pankis tit apostolas haereticom hominem post nnam et seGou«lam correpiionem devitandum (Tt7. iii).
Joram, qni interpretatur qun e$i excelsui, et de religioso patre Josapbat genitus ad perfidiam decli- naTit,et fomicari fecit filios Jud.i, imitatus fornicatio- nem domus Acbab, eospotest signiiScare qui catbolica fideimlmti, acChristiano baptisroaleregenerati, Ec- riesifle histituebantur sacramentis ; sed relinquentes fiJei veritatem, errores sequuntiir baKreticorum, et nen solnn ipsi a tramite sani dogmatis exorbitanty imo aiios seciim per errorum devia ducere cerlant. Unde illos Elias, boc est, sermo propbeticus rcdar-
ficat malos rectoreSy qiii populum Dci noxio errore slve pravis exemplis suls tollunt a vera religionc, et Indocont in errorem atque pravam conversatio- nem ; qui videUcety sicut Amasias, siroulant in ali- quibus bonos se esse, sed tamen non snnl, quia per- fectum cnr non babent iii cultu Dei, sed nutantes atque vacillantes semper instabiles flunt, et magis diabolo quam Deo servire probantur.
Ozias, qui interpretatur fortitudo Dominit diony* mus erat ; quia qui in ParaIi|)omcnon Oxias, idem in libro Regum Azarias nominatur. Ozias interpre- tatur virtui Domtiti, et Azarias auxilium Domini, Et recte virtus Domini vel auxilium Domini vocatur, quia quandiu recta egit, divina ope a(Qutus, plii-
goit, qnia omnis divinorum librorum sanctio tales B rima commisit fclicitcr bella, et ubique de hostibus
reprdiendit, tt roerilo suae perversitatis gravissimis testationibns increpat.
Achazias, qui interpretatur offprehendens Domt- mrai, significat scribas et PbarisaH>s doctores legis veteris, qni tenentes Scripturam, legem Domini non taroen servavemnt. Idcirco Jebu qoero Dominns per Elisxam propbetam ad exstirpandam domuro Achab el sacerdotes Baal interficiendos roisit, percussit Jo- raro regem Israel, et Acbaziam regero Joda, et Je- sabel impilssimam reginam de palatio in Jezrael praectpilare fecit. Jehu enim typice designare potest gentium principatum, quein Doniinos ac Rederoptor noster destinavit, nt in sacrilega civitate, quae pro- pbetas et ipsum Doroinnin prophetaram occidit, et
triumphavit. Sed postquam per superbiam illicita tentabat, lepra percussus, et noroinis et bonoris si- mnl fuscavit dignitatem. Hic rex, qui ob meritiim scderam suoram in fronte contagio lepr» perfundi- tur, regnum indicat Judaeoram, qui dedecns et roa- culas perfidlae in fronte gerunt, ubi signuro cracis portare noluerant.
Joathan, qni interpretatur constfnimff/tis vel per/e- ctus, secutus est pulchraro etymologbro nominis. Fecit enim recliim in conspectu Domini, et portam templi aedificavit excelsaro. Juxta rojsticuro sensum, qiiem melius rex iste Joathan, cujus vita et opera lauilantur, indicat, quaro Redt*roptorein iioslruui, de quo Psalmista ait : Qnoniam magnni Dominu$ et lan'
apostolos ejos persecuia est, judicia exerceret, et ^ dabilii nimii et terribilii est iuper omnet deos (PuL
eara altione justa periroeret, atque sacerdotium Ta« nnn, qood post Christi adventuro inaniter habuerat, destraeret, templuroque subverteret, nec non et im- piaro synagogaro qnse sanguinero sanctoram semper ntiebat, de regni culmine praecipitaret, ac rectores ipsins Interficeret.
Aihalia igitnr hxc, qii9R semen David exsiinguere moliebatar et regiam stirpero delere, bene impieta- tero exprimit Synagogx, quse per nequitiam mentis teminis David, boc est Christi, insidiatrix erat, et 0 fiom contra enm semper in corde gerebat, quia aliqaando regnare videbatur, cum legis cxremonias tenporaliter observabat. Interpretatur Atbalia tem- fndii Domini. Sed Josabeib streniiitate, quae in
xcv). Cqjus persecntiooem nomen ipsum Joatban exprimit. Interpretatur eniro comummatui^ sive per- feclui. Et de Domino Salvatore Paulus ad Hebrxos scribens ait : Et quidem eum eaet Filiui Deif didi- cit ex hiiy qum paaui esl, obedientiam, et conium- matui.factui est omnibut obtemperantibui iibi cauia ialuiii merniB (Heb. v). Ipse aedificavit |k>rtaro do- mus Domini excelsam, quia per ipsum introitus pa- tet fidelibus regni coelestis : Ego ium, inquil, oitium : per me si ^t*t« ingredietur, ialvabitur (Joan, x). Et recte baec excelsa porU vocatur, quia dc bac eadem PsalmisU ait : Exceiiui iuper omnei genta ett Dominui, iuper ceslos gloria ejui (P$al. cxii). Dicuntur et sancti doctores ports, quia per eoram
terpreutur ialttrtios Domini, id est Ecclesiae, in qua ^ praMlicationero vitae discirous introiiuro ; sicut ei
portae inferi dicuntur baeretici, qui coi\lra Ecclesiam super petraro aediflcataro, ipsius Domini attestatione praevaiere non possunt.
Achas interprelatur apprehendent. Denique Achas qiii ex justo patre editus in perfldiam et scelus ido- lolatriae delapsus est, signiflcat bsereticos, qui ex catholicis patribiis sacramento fidei inibuti sunt, sed ad apostasiam deelinantes cultura divinum si- rouUcris crroraro suoram pnebere non timent ; qui fractum uteri sul, hoc esl, effeclum pravae mediu- tionis in igne zeli daemoniis immoUnl; quia sicut Achas, spoliaU domo Dommi et doroo reguro et prin- cipum, dedit re((i Assyrioram munera, et tameu
t sant deliciai, servatur Joas, qui interpretatur : Domtns, Christus videlicet, in quo memo- ria esl nominls Domini, ne per credulltatem sae- vientU hostU interimatur in cordibus clectoram, ■agiiq«e natriatur in domo Joiadae pontificis, qoi SleetMi Domtitt interpreiatar. De quo Patris vox ail : Bie eU Filiui meui dilectui, in quo mihi bene emmpUtcm {Matth. iii). Cujus domus sancU Ecclesia est, diii In fide dectoram roanens quotidie facit au- gmcninm corporis sni, donec teropore Judicii sce- pmm regni ei potentiaro adversus eos extolUi qoi deprinere cogiubant, et interfectricero sanctoram cteraU depntavcrit poenis.
C3
B. RABANl HAURI ARClilEP. MOCUXT. OPERUM TARS II.
6i
nihil ei profuit, ita isli auram sagacis ingeaii el argentuin eloquentide conflant in cuHum idoloiinn, ut inlereant. i£gypium invocant et Assyrios adeunt, cum a potestatibus isiius mundi protegi qaaerunt ; sed in Iransitu eonim capli alque.occisi sunt, quia maledtetus e$t homo qui confidit in /lomtn^m, et po* nit carnem brachium <tium, et a Domino recedil cor ejus (Jerem. xvii).
Ezechias inlerpretalar apprehendens Dominum, vel fortUudo Domini ; et non tantoro per se suosque opus Dei strenoe gessit, imo per nunttos ad simile studium alios provocavit, typum gerit DoroiniSalva- toris, fn quo habitat omnis plenitudo dimnitatis cor^ poraliter, et est caput omnis principatus et potestati$ (Col, ii) ; Dominns fortis et potens in pmlio {Psat. xxiii). Hic transgre^siones patrum, et omnes prae- varicaliones, quse fuerant sub lege, sangwne sao diluit, et cultum pietatis in Ecclesia plene instaura- vil. Ipse legatos suos ad eonvocandas gentes ad ii- dem, hoc est, priraum prophetns, deinde apostolos inisit, non solum de Judaea, sed et de aliis nationi* bus, plurimos ad catbolicam fidem, et ad veram re* ligionem post prxdicationeui Evangelii soi condnxit. Quod autem Eiecliix pro bono opere a^jiciuntar quindecim anni, sigiiificat omnes sanctos qnibus ob sequendam vitam seieraam quinque Kbri legis Moysi curo decem verbts Decalogi dati sont, nt pcr com- plementun legis et praeceptorara regni codeslis ple- iiitudinem consequantur.
Manasses auteni, qoi interprclatnr o6/tvtoitit (per multa enim scelera et sacrilegia reliqaerat et oblitus fiierat Deum), exemplar est veradter pcenitentiaai et in Domini misericordiam confttentium. Docec enim nos quod |H)st commissa scelera nuUns del)et de Dei misericordia desperare, sed magis per pceni- tentiam congraam spem babere venise, si eain rite perfeceril.
Ainmon interprclator fidetis vel honestus, Qood magis de eo per antipbrasin dictam intelligi potest, quam secundum veritatem, quia cum idololatra es- sct, quomodo fidelis esse potoit ? Typam enim ipse lenet baereticoram, qai licet flngant se esse bonos ei Dei cultores, tamen errantes, et in errorem mit- icntes, magis diaboh) quam Deo servire coropro- bantur.
Josias rex, qui interpretatar ubi eM ineensum Do- mini (hsecenim estpropria etyraologia nominis ejus), eo quod Deo incensum sacrae oratioDis et bonoram operum sacriticium offerens, simulacra qiue fece- ruiit anieriores reges combussit, et celebravit Pa- scha legitimum, et de teroplo Domini idola malta depiilit. Significat enim in boc Cfaristum, qui pas- «ionem suscepit, atque omnia exsecrabilia geutiam dc tcmplis corporis nostri dejiciens, igoe virtatis sux exusta coinminuit, atque in hiijus sseoii U)r- rontcm projecit.
Joachas, qui interprelatur retentusy significat pra- vos rectores, quos popnhis lerr», caraales videlieet tcrrcnae cupiditati dcdid, secnndum morcs saos
A conseniieAtes vitiis suis personas eligunt; quo6 Pbarao in Reblatfaa vinxit, et in iOgyptum duxit* cum diabolus per mullitudinem adulalorara cner- vans decipit corda praelatorom. Reblalfaaenim. mu/- titudo interpretatur ; sicqae in spirtlali iEgypto vinctos catenis in peccatorum tenebrosam mergit abyssum.
Joachim idem est qni et Eliacbin. Nam Joachim interpretatur ubi est prwparatio^ et EUachin, Dei re^ surreetio. Significat deviantes pastores fidelium, qui sunt scientia apparati atque ornati, et potestate su-> blimati ; sed magis per haec dona diabolo servire probantur quara IMo, et variis vitiis subduntar. Sciendum aiitem, quod cum semel qois cuiiibet se manciparit vitio, non uno sed muUis doraints obno-
B xius erit. Unde Joacfaim, quem Pfaarao aute cen- sura sibi dare coegit, nunc Nabucbodonosor, rex Ba- bylonis, sibi tribus annis servire coiupeliil. QuiJ est ergo aliud regis Babylonis servum esse, quam persuasionis deiectatione atque consensu antiquo bosti subdilum fore, et in cogitando, loqucndo al- que in agendo, toUim vitiis deditum quasi iibere ab eo possideri ?
Joachim sive Jechonias, qui cum matre ductus est in Babylonem siroul et tbesauro tempU Domini» significat bpium atque ruinam pastorum atque rc- ctorum Ecclesiae, qui veri Nabuchodonosor, boc est, diaboU arte delusi, in confusionem abducuntur erroram atque vitiorum, et qui per Domiui gratiam ac studium l)onum aUos sermone doctrinse et bonis
C exempUs ad veram religioncm suscitare debuerant, ipsi variis vitiis trueidati, morte absorpti sunt pec- caloram. Hoc onim nomcn Joacfaim, qui resuuitant^ vel ftti eit consurgens, interpretatur, significat. Cum quosimul pretiosissima vasaDomini in captivilatem asportabantur, quia UU qui in regni culmine excel- lebant, vel morum honestate fulgebant, malorum depravati exemplis simul cum ipsis iii prasdam ces- scre diaboU.
Sedecias, qui interpretatur justus Dopiini* Hujus oculos in Rcblatba rex Babylonis evulsit. Reblalha vertitur in Latinum mtf//a A<rc, ideoque significal>ai eos, qui in hujus mundi maUtia actione involvun- tur, atque a diaboio captivati, inteUigentis oculos perdunt.
^ Jeroboam, qiii inier|>reutiir dijudicans populum^ et decem tribus a domo David et a teraplo Dei se- parans ad idololatriam perduxit, significat faaereticos» qui disseosionem amant, et unitatem fidei catfao- licse faaeresU)us scindunt, ac sic cukui malignoram spirituum sibi obsequeiues tradunt.
Acbab, qui interpretalur fraler patris^ et rex fuit iolusius, et iniqoam babuit uxorero, signifacat per- secutores Cfaristianoraro, et maxime Judaeoram po- pulom synagogae cofaabitau>refla,j9ui perseeotus est propfaetas et sanctos Dei, qui ad eum missi sunt in- dicare voluotatoro Dei, et docere pnecepta ipsius legis : deqoo etiam Cbristus carnem assumcre digna- tus cst. Concupivit crgo Achab vineam Nabolh, qui
r;
DE UNIVERSO LIBRI XXII. ^ LIB. III.
r6
iaierpreUtnr pertpicuui^ sive con(e%$io : Jezrahe- A ster; 6a6£/proprie Babylonem consonat: elellkilur
licae, hoc esl, honettati$ Deiy sive $emini$ Dei, Dooiini Tiddioet Bostri Jesa Christi, vcri Filii Dei, cujiis vi- nea plebs est Israditica. De qua Isaias ait : Vinea Ikmini Sebaolk domn$ hrael e$t (J$a. v). Ut feciss^t in eam bortuin olcnim, hoc est, ut ubi vinnm gratias spiritatis gerrainare debuit, ibi fragilia quo^que do- gmau per Pharisaicam superstilionnm transplantaret. Sed Naboth hancvineaQi dare noienti, id est, Christo Pbarissonim supersUtionibus non consentienti, im- pia uxor Jezabel, hoc est, Synagoga Jud^oruni, ma- chinata est mortem. Interpretalur enim Jezabel ro- kMiiUfix^ sive /TttXMt vann$ : qnod bene convenit Sy- nagogae, quae habitare videbatur in domo Dontini, sed per varia desideria vanitatis defluebat. Misit
nomen Zorobabel^ hoc est, i$te magi$ter de Babylonc. In Babylone enim ortus est, ubi princeps gentis Ju« (ksx exstitit.
Judilh interpretatur laudan$ vel confilen$. ^
Eslher intcrpretatur ab$con$a, Hse quoquc mulie- res, quae typum gestant £cclesi.e, hostes fidci pu- niunt, ac populum ab interitu eruunt.
Susanna inlerprelaiur lilia vel gratia eju$. Uxc (iguravil Ccclesiam, quam faisitatc hulxi quasi ad- ulteram accusant.
Tobias prisc» legis imaginem tenet; cujus oculos Judaici passeres obcxcant, Jum eos luniinis sacra- mentum male intelligenles obcxcant.
Tobias filius ejus Douiini nostri Jesu Chrisli ima-
ergo Jexabel litteras ad majores natu et ad optima- B ginera habuit, qui velut abscondiiam el obcic»calani
tes qui eranl In civitate, ut, sobintroductis falsis te stibos, testtmonium falsum contra Naboth ponerent quod benedixisset Deum cl regem, et sic educiam de civitate Inpidarent, ut moreretur, com Synagoga per pontiftces , scribas ct PbarisaH)s meditata est mortem Christi. Hic ergo Achab, veros prophetas Dd spemens, falsos prophetas aodivit, et sic ddu- ftiis a dlabolo, giadio hostis interiit. Sic et popolos JvdaBorum spemendo doctores Gvangelii, et scquendo pnecnrsores Aniichristi, necnon et ipsum capul-iui- qnonim, in morlero cormct sempitemam.
Ocbosias, qui interpretatur apprelieiulen$ Dewn, filins erat Achab, ct perseqiiebatur prophetas Doi, et maiime Eliam, significat populum Judaeorum, et ma
figuram caligine legis, clarilate suoe virtutis illumi- nat.
Machabaei septem, qui sub Antiocho acerbissima perpesst tornienta gloriosissime coroiiati sunt, signi- ficant Ecclesiam sepliformem, quae ab inimicis Chri- sti muliam mariymm stragem pertulit, et glorise coe- lestis coronam accepit.
CAPUT n.
De propheli$.
Quos gentilitas vate$ appellat, hos nostri prophe-
ta$ vocant : qiiasi pr(efatore$^ quod porro fantur,
et de futuris vera pnedicunt. Qui autem a nobis
propheta:, \n Vcleri Testamento videnten appellaban-
limeprincipesSynagogx.qiiipeccatisetvitiisdediti, C lur : qiiia videbant ea quse cauteri non videbant, et
et veritatero a se repeUel)ant, imo persequebantor Unde legitur in Evangelio qiiod mi$erunt prirxipe$ et Pkari$iri frtf iiisfros, ut apprehenderent Je$um. Domus ergo Ochozia^ Synagoga est Judseoram, qu» legali- bus praeceptis qnasi cancellis ccenaculi undique cir- cumdata erat ; sed sicnt Ochozias per cancellos, qui- bos toeri deboit, mens aegritudinem nimiam incur- rit, iu et populus Judxorum, legis custodiam exco- dens, iu languorem desperabikm peccatorum ceciditt obi qaia divina prae^idia dereliquit, salulis remedia ioveoire non meruit.
Nabocbodonosor, qui interpretatur propheiia la- fmmeulo! auguMtce^ sive prophetau$ %$iiu$ modi $ignum^ pro somiiio scilicet futuromm, quod vidisse narra-
pncspicicbant ea quae in ministerio [mysterio] abs- condita erant. Hinc cst quod scriptum cst in Sa- rouclc : Eamu$ ad videntem (/ Reg. ix). Hinc Isaias : ViV^i, inquit, Dominum $edentem $uper thronum ex- cel$um et eletatum (I$ai. vi). Ezechieli aperti siint coeli, ct vidit visiones Dei. Quorumdam autem pro- phelarum elyinologiae iiominum annotandse sunt. Vocabula enim eorum satis osteiidunt, quid in futu- ris factis dictisque suis pronuntiasseiit.
Elias iuterpretatur Dominu$ Deu$. Ex futori igi- tur pnesagio sic vocalus. Na^ cura altercaretur in sacrificio cura quadringcntis sacerdotibus Baal, in- vocato nomine Doralni, de$cendit igni$ de codo $uper holocamtum. Quod cum vidi$$et omm$ populu$t ceci-
tar et Daniel interpretatus est; sive $e$$io in agni- ^ dit in faciem $uam et ait : Dominu$ ip$e e$t Deu$
tiome mugmstite^ pro bis qui iu captivitalem ab eo dodi soDt : typum tenet diaboli, qui hxreticomm ptebem erroris captivitate devictam ab Iliernsalem, boc est, ab Ecclesia in Bobyloittam, id est, ignoran- tsx conftmoBem abduxit.
Priacefo coquoram, qui muros Uierusalem sub- vcrtii, boc sigoilicat, qnia omoes qui ventris deside- rio serviooi, virtutes animffi destruunt.
Jesos, saccrto magnus, flguram gerebat Christi, per quem ex peregriiiatione sscuU hiyus ad coelestem Qienisalem oobis fuisse regressus ostenditur.
Zorobabel apctd Hcbrasos ex tribus inlegris nomi- oibus traditur esse compositus. Zo, iste ; ro, magi-
(//7 Reg. xviii). Ex hac igilur causa Ule prius no- men accepit, pro eo quod pjr eiim postea cogno* verit populus Dominum Deum. Idera et forti$ Domi- nu$ interpretatur, vel propter quod interfecit eosdem sacerdotes, vel proplcr quod Achab adversitatcin toleravit. Hic Christum deinonstrat, quia sicut hic igneo curru ad superna sublatus est, ita Chrislus carnem suara, in qna natus est et passus et resur- rexit, assumpsit in eoBlum.
Vidua, ad quam miltitur Elias pascendos, Ecdesia est, ad quam per fidem venisse Christus legitur. Cu- jus farinae vel farina et oleum benedicitur ct non de- fecit, id cst, gralia Christi corporis, et unclio chrl*
67 B. RABANI MAURI ARCHIEP.
smatis, quae lolo munJo quoUdie impenditpr et nun- A quam minuitur.
Sepiem millia virorum» de quibus dicturo est Eiiae qui non curvaTerunt genu ante Baal, signtficant numerum sanctorum qui, Spiritu sepltformis grattae impleli, diabolo renunliaverunt.
Elisseus Domini salus interpretatur. Vocabulum autem et idem ex futuri pnesagio suscepit. Denique el mulias virtutes fecit, et famem pellens populum a roorte salvavit. Hic eumdem Redemptorem Domi« num figuravit, qui de roontis altitudine, id est, co&- lurum descendens sublimitate, humiliavit seipsum a forma Dei usque ad formam hominis, ac mortuis membris sua membra composuit, et nostrse morla- ntati sui corporis medicinam aptavit.
Pueri qui insulUntes ElissBO, clamabant : Ascende, B calve, ascende, calve (IV Reg. ii), et Invasi a bestiis perierunt, indicant populum Judaicum, qui puertli stiiltilia irriserunt Christum In loco Calvarise cruci- fixum ; et capti a doobus ursis, hoc est Tito et Ve- spasiano, interierunt.
Puer Elissei, qui cum baculo ad resuscitandum mulieris est filium missus, typum priscae legis osten- dil: quse generi bumano transmlssa nihil praestitit, nisi quod in virga solam austeritatem servitutis mon- stravit. Sunamitts filius mortuus humani generis fi- giiram tenct, supnr qucm Christits oscitans Spiritum scptiforrois gratiae spiritaliter aspirat, per quem a luorle peccator reviviscat.
Naaman Syrus significat ex gcnlibus populum cotigregatum, roacults delictorum pollutum, atque a C Christo per sacramenta baplisroatis purificatum.
Isaias interpretatur salus Dottitiif, et merito. Sal- vatorem enim uiiiversarum gentium, ejusque sacra- mcnta amplius qnam cseteri praedicat. Hic quoque formam evangelistanim et apostolorum expressit, qui universa sacramenta Christl non qiiasi per figu- ram, sed velut praesentia, prasdicavit.
Jeremias interpretatur excelsus Domini , pro eo quod dictum est ei : ConBtitui te super gentei et re- gna (Jer, i). Hic autem in verbo et passionibus suis mortem et passionem figuravlt Domini Salvatoris.
Ezechicl interpretatur fortitudo Dei, Hic quoque imaginem Christi gestavit, qui positum in hac ter- rena peregrinatione populum salularibus praeceplis Instigat. ^
Daniel interpretatur judicium Dei, sive quod in presbyterorum judicio sententiam divlnae examina- tionis exhibult, dum reperta eomm falsltate Susan- iiam ab interitu liberavit, sive quod visioiies et soro- nia, quibus per singula quasdam aenigroata futura mon- 8tral»aniur, sagaci inente discernens aperuit. Hkcde- siderinrum vir nppHlatus est(!)fttMi),quia panem da- siderii non manducavit, et vinum concupiscentiae non bibit. Idein viiam caelibcm tenuit [tcneiido] simi- litudinem babuit contincntiae eoruro qui sunt in otio sancto, et non terrenls reruro copiis abutuntur.
Osee interpretatur $atvator^ aut satvans. Dum eniro iram Dei in populum Israel ob crimen idolola-
MOGUNT. OPERUII PARS l\. b8
triae prophetasset, domui Judae saliiiem prxnuntiavU. Propter quod Exechias rex Juda, sublatis Idolis, quos [quae] praecedentes reges consecraverant, tein- plum Domini purgosse ac purificasse demonstratur. Ilic Christl demonstravlt figuram, qui ex fornica- tione gentium assumpsit in corpore sao Ecdesiam.
Joel interpretatur Dominus Deut^ sive incifrienM DeOf vel fuit Dei. Hoc enim ejus vocabulum resonat etymolc^ia incerta. Hic indicat typice eos qui per fidei ostium divinae scientiae incipiunt cognosccre sa- cramentum.
Aroos interpretatur papuluM amliu$. Prophetia enim ejus ad populum fuit Isratel, qui jam avulsus erat a Domino, et aureis vitulis servivit, sive avul- sus a regno stirpis David. Uic ergo pastor et rusti- cus Christi est typus, qui ab ofliclo pastorali peco- rum, id est, ab Hebracorum regimine translatiis, uunc alios greges pascit In gentibus.
Abdias inlerpretatur iervui Domim. Sicut enim Moyses famulus Domini, et Apos»( Jus servuft Christi» iu iste legatus ad gentes missus vldet et prasdicat quae prophetali digna sunt roinisterio et servituti : Inde servus Domiiii vocatur. tlic quidem in Samarit centum pavit prophet: s, et siguificat omnes fidei praedicatores, qul in hoc mundo alimentis sanda- rum Scripturarum omnes credentes reficiunt.
Jonas, qui interpreUtur coiumba^ sive doteni. Columba pro gemitu, quonlam in ventre ceti triduo fuit;dolens auteni velpropter tristitiam, quam ha- buit de salute Ninivttarum, vel propter hederam su- bito arescenlem, cujus umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est filius Amathi, idem cum boc Sareptanae viduae filius, ut Judaei afllrmant, qaem resuscitavit Elias, matre postea ad eum dicente : Nune cognovi quod vir Dei es («, et verbum veritaiii in ore tuo ett (III Reg. xvii). Ob banc causam ipsuni pueruro Amathi vocitatum. Amathi enim ex Hebrano in Latinam linguam viritai dicitur, et ex eo quod verum Elias locutus est, ille qul susdtatus est, fi- lius nuncupatus est veritatis. Jonas quoque tam ser- n^one quam naufragio suo passlonem Christi. mor- temque et resurrectionem figurat : sive quod de navi ad mare, tanquaro de cruce ad lerram projectus est ; sive quod in ventre ceti exceptus est, tanquam in sepultura terrae, tribus diebus et tribus noctibus ro- conditus est, et quod per figuram Niniven poeniten- tiam iiiundi praedixit. In sequentibus typum gcrit Judaeorum, qui salutem gentium non tantum adve- nire noluerunt , sed cum venit, invisi sunt. Ninive quoque gentium sigwficat speciem, Jonas Tero in loco Judxorum. Nam quemadmodum Mnivitanim salus ad acmulationcm provocavit Jonaro, Ua redem- ptio gentium scandalum exstitit Judasorum. Merito et contra orlentem civitatis sedisse legitur sub iim- bra hederae (Jon. iv) ; ita eadem plebs separans se a salute Ecclesiae dolore tablda contra Cbristuro, id est, orientem linguam suan; movere nititur scdcns sub umbra legls. Quae umbra verme arefacta est, quia adveniente Cliristo vetera tramierunt : et ecce
$9
DE UNIYERSO LIBRi XXII. ^ LiB. IH.
70
ftova (llCor. v). Prophetayil aatem A plictae Aguram gestaTerunt sanctonim, qyi in oobis
sabOiia rege Juda» quando et Osee et Amos et Isaias prophelaTerunL
Micheas, qui interpretatur qms Me, vel ^tf ule, aat humUiUis, significat illum qui in Evangelio ait : IH$eiU a me ^ma mflu tttm et hundlh corde (Matik. ii) , et de quo PropheU dixit : Generationem autem iju$ qui$ enarrabit (I$ai. liii)? ad quem verbum Dei (actiim est, qnia Ver^icm caro factum e$t^ et habita- ft< iti iio^i« (Joan. i) ; per cujus dispensalioncm pri- nHUD prophels et postea aposi^li ad praedicaiidum Terbum Dei missi sunl. Quanlum ergo ad bistoriam pertinet secnmlum ordinem captivitatis, quia pri- mon esi capta Samaria metrqKilis Israel, postea Hierosaleai urbs Judae, propbetiae titulus ponitur pri-
bujus peregrinationis vita futunim tempus liberatio- nis decantant.
Malacbias interpretatur angelu$ Domini, id est, mntiu$. Quidquid enim loquebatur, quasi a Domiiio cssent mandala, ila credebantur : et inde iia nomen ejus Septuaginta interpretes transtulerunl, dicentes : A$$umptio verbi Domini $uper Urael in manu angeti eju$. Iste enim lypum Salvatoris nostri tenuit, qui angelu$ magni con$ilii dicitur.
Esdras interpretatur adjutor,
Nehemias inlerpretatur coNso/aror a Domino. Qio- dam enim pnpsagio fulurorum iiomina isla sorlita sunt. Fuerunt enim in adjutorium et consolationem omni illi populo redeunti ad patriam. Nam et tem-
de Samaria, secnndo de Hierusalcm. Qoantum B plum Domini iidem reaedificaveruni, et murorum et
vero ad mysticos intellectus, quia Samaria semper ia hxresibus accipitor. Hierusalem in typo Ecclesiae, didaras Terfoum Domini fieri ad bumilem el cohae- redero Christi de diversis dogmatibus Ecclesiae, quia forte peccauim commiserat, et totius ordinis volu^ loen contexerat.
Njibum interprelatur germen, sive eon$olator. In- crepat enim ciTitatem sanguinum, et posi eversionem tUins oonsolatnr Sion, dicens : Ecce $uper monte$ pe- 4e$e9tmgelizaHti$ et annuntianti$ pacem (Nah. i). Hic qnoqne sanciorum predicatorum typum tenet, qui dTitaiera sanguiuum, boc est, Babylonem spiritalem iaerepantes argount, germen fidei et bonorum ope- mmab eis eipetentes; si poenitentiam egerint de
turrium opus ipsi restauraverunt. Typum ergo isti habent et apostolorum et praedicatorum Evangelii Christi, qui spirilnle aedificium Dei post exitum fidc- lium dc Babylone istius mundi, atque regressum in terram reproniissionis, verbis et exeinplis quoiidie instaurando reaedificant, ut qua^ prius per negligen- tiam vel desidiam pristinorum habitatorom covnie» rant, ipsi inslanti iiisu et studio perfecto cura co- operatoribus devotis recuperent.
Ananias interpretatur gratia Dei. Idem et Sidrach lingoa Chaldaica, quod interpretatur decoru$ meu$.
Aznrias intetpretatur auxitium Domini. idem et Abdenago, quod in Latinum vertitur $erinen$ taceo.
Misael quia poputu$ Domini. Ipse et Nisaac, qui
peccatis siiis, consolationem Tcniae illis prouiittunt. C inlerpreUtur ri$u$ tcI gaudium. Hl tres piieri fig?!-
flabacnc Interpretatur amplexan$. Quia tcI ex eo qnod amabilis Domini fuil, vocatur amplexalio, vel qnod in certamine cum Deo congreditur amplex mtis, iJ cst, Inctanlis sorlilus est nomen. Nullus enim tam audaci voce ausiis est Deum ad disceptationem Ju- s:itix provocare, cur in rebus humanis et mundi istius tanta rerum Tcrsetur iniquitas. Significat enim fiJelem popnlum qui , super excelsa elevatus , in erace Dominum contemplatur, diceiis : Contua in wiambu$eju$^ illic confirmata e$t virtu$ glorue eju$ (Bab. ui).
Sophonias speculum^ tcI arcanum Domim inter- pretatnr, quod otrumque ad prophetas conTcnit. Ipsi enira sdunt mysteria Dei. Unde et Ezechieli dicitur : Specutatorem te po$ui (Ezech. i;i). Et alibi : Non fa- dei Domimu quidquamy ni$i revelaverit $ervi$ $ui$ propluti$ (Amo$. iii). Iste enim siguificat eos qui per coniemplationis arcanum ad profectum Tcniunt meri- toraio.
Aggaeus interpretatur in Latinum fe$licu$ et l(etu$ re$anal. Dcstmctum enim templum aedificandum pro- pbeiat, et post loctum captivitatis regressionis laeti- tiam praedicat.
Zacbarias interpretatur memoria Domini. Septua- gesiino enim anno desolationisiempli completo, Za- coaria pncdlcante, memoratus esi Dominus populi sni, jnssnqae Cyri reversns est Dei populus, et rcaedificatom ebt urtis et tcmphim. Isti ciiiin duo pro-
ram praetulemnt sanctomm, qui corpus suum in persecuiione obtolentnt.
Asaph interpretatur $ynagoga : significans congre* gationem quae credidit, non quae obstinata perman- sit. Nam post resurrectionem Domini confessa le- gimus mulla millia Judaiorum, sicut iiiter alia te- siantur .Acta apostolorum.
Etban interpretatur robu$tu$. Ethan autem iste siciit et Einan de cantoribus David regis est, qiios Verba Diemm narrant; filius videlicet Chusi, filii Abdi, de congregalione Merari filii Levi; tcI de illis sapicntibus, quibus in libro Regum Salomonis sa- pientia praefertur : Sapientior, inquit, Ethan Ezrahe' lita et Eman (III Reg. it). Tantae igitur scientiae boc carmen est, ut sapientissimi illius nomine me- reantur ascribi.
Eman filius fuit Johel, filii Samuel, de faniilia Caath filii Levi, unus de cantoribus quos David in collatione arcae pncfecit reliquis ad canendum. Enian interpretatur frater eju$. Quo vocabulo Dominus Christus appdlat eos, qui cjus praeceptis operibusque devoti sunt, sicul ait in Evangelio: /le, dicite fratribu$ mei$(Matth.xtyw). IsraeMtae, id est, Deum vidente$; quod utlque lllis accidere mani- festum est, qui per obedientiae ministerium saiicta Domini luce radiantur.
Iditbun inlerpretatur tran$Uien$ eo$ : significans eum qui mentc tcn*cna transcendit transilitque cos
71 B. RABANI MALRl ARCHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS II. 72
qui inbxrenteft humo, et incurvali iii lcrra, ca A (C««. xxii); el ad Saulum in via ; Suule. Saule, quid
quse ima sunt cogitant alqne in excelso ment-.s habitant, de virtute Dci libero carmine philoso- phatur.
Fiiii Chore, sicut et Eman, Echan, Asaph et Iiii- thun, non psalmographi, sed cantores fuere a David quidem ob psalmodiam electi ; sed ob significantiam nomiuum titulis psaimorum congruenter alBxi.
Cliore ergo dicitur calvaria. In cujus nominis loco Dominus est cruciUxus; et ideo filii Chore merito dicuutur, qui passionis illius sacramento tota de- volione famulantur.
Zacharias interprelatur memoria Domim, ob hoc quod canit niemorari testamenti sancti sui.
Jonnnes Baptista tnterpreUtur Doniint gratia, eo
me per$equerii ? (Aet. ix.)
Sextum genus accepta parabota; sicul apud Sa- lomonem in Proverbiis : et apud Balaam cam evoca* retur ad Balac {Sum, xxii).
Septimum genus reptetio Spirilus »ancU; sicutpeno apud omnes propheias.
Alii tria genera visionum esse dixerunt. Unum, secundum oculos corporis ; sicut vidit Abraham tres viros sub ilicc Mambre; ct Moyses ignem iii rubo ; et discipuli tranfiguratum Dominum in inonte inter Moysen et Eiiam ; ei csetera hiyusraodi. Alie- rum, secundum spiritum, quo iinaginamur ea que per corpus sentimus; sicut vldit Petrus discnm illum submitii de cqbIo cum variis animaiibus; et
quodsit Umes prophetiae, pwenuntius gratia, sive B »icut Isaias Dominam in sede aitissima non cor- iniiium baptisroatis, per quod graUa ministratur. Hi sunt prophetx veteris tesumenti novique, quo- rum finis Christus, cui dicitur a Patre : Sl Pro- phetam in gefUibui posui te (/erm.i).
Quot sunt genera propheiiae? Prophetiae autem geiiera septem sunt. Prinium genus, extant^ quod cst mcntis excessus; sicut videtur Pctrus vas iihid submissum in stupore mentis(Ac/. x).
Secundum geniis vifio; sicut apud Isaiam legitur : Yidi Dominum sedentem super soUum exceUum cum variis animalibus (Isa, vi).
Teriium genus somnium; sicut Jacob subnixam in coelo scalam dormiens vidit (Gen, xxviii).
Quartum genus per nubes; sicut ad Moysen el ad Job post plagam loquitur Deus.
Quintum genus vox de obIo ; sicut ad Abraham sonuit, diccns : Ne injicias manum tuum in puerum
poraliler, sed spiritaliter vidit. Non enim Deuni forma corporea circumterminat, sed quemadmodum figurale, non proprie dicuntur mulu, iu etiam figu- rate mulu monstrantur. TerUum aulem genus est visionis quod neque corporeis sensibus, neque uUa parte animae qua corporaliiim rerum imagines ca- piunlur, sed per inluitum mcntis, quo iutellecla con- spicitur veriUs ; sicut Daniel praeditus mente vidit quod Balthasar viderat corpore : sine quo gencrc illa duo vel infructuosa sunt, vei etiam in errorem iniltunt.
Onmia Umen hxc genera Spiritus sanclus mode-
ratur. Habere autem propbetiam non solum bonus,
seJ etiam inalus potest. Nam invenimus Saulem
C regem propheusse. Persequebatur enhn sanctum
David, ci implelus spiritu, propheUre incoppit.
LIBER QUARTUS.
CAPUT PRIMUM.
Dehlspersonisquce ad Novum Teslamentum pertinent, In primis igitur notandum est, quod quatuor cvan- gelistse Dominum nostrum Jesum Christum sub qua- tuor animalium viiUibus figuraliter exprimunt. Mat- tbaius enim eumdem Redemptorem natum et pas- sum annuntians, in similitudinem hominis coroparaU Marcus a solitudine exorsus leonis nguraminduit, et Christi regnum inviclum, potentiamque proclamat. Lucas quoque per vituli mysticum vultum Chri- sium pro uobis pnedicat iminolandum. Joannes autem per liguramaquikeeumdemChristum post resurre- ctionem carnis demonstral revolasse in coelos. Hos ergo quatuor evaiigelisUd, sive quatuor, qu^e con- sciipsere Evangclia per tiguram expresserunt qna- tuor paradisi fiumina de uoo fonte prodeuniia, quae irrigant omnem superficiem lerne. Similiter et qua- tuor animalia, quae Ezecbiel prqiheU in libro suo commcmoral, dicens : Quatuor facies erant uni, et <luatuor pennw uni^ et manus hominis sub pennis eo- rum (Eiech. i ) , in qualuor partibus per significatio- ncin eo.sdcm deinonstrabant. Sic quoque el quatuor
rotse, de quibus idem propheu narrat, quod essent juxta animalia, et per quatuor partes irenl, el non reverterentur, cum ambularent, eamdem significa- tionem babenl. Nec non et quatuor facies, de qnibus scriptuiii est, quod esset una facies cherub, et alia facies hominis, et tertia facies leonis,et quartafacies aquilse, i(!em demonstrdnt. Quatuor autem sunt Dplagne orbis; el quatuor vicissitudines temporum aiinuos fructns hominibus pncbent : sic ct sancta Ecclesia Christi in quatuor partihus munJi dilaU per tolum lempus hujus sxculi doctrina evangelica nutritur et roboratur. Unde sancti doctores, qui per quatuor Evangelia totum orbem illiiminant, quatuor praecipue virtutes, boc est prudenliam, justitiain, fortitudinem, (emperantiam nobis commendant, ui in his conversantes, Deo placiUm exhibeamus servitii- tem. Item quatuor millia satiaU ex septem panibus leguntur in Evangelio a Domino; el paralyticns a quatuor viris ad sanandum Cbristo olTertur. Praeler haee quc>que in aliis plurimis locis sancl» Seri- ptune quaternarius numerus horum figuram nobis insinual, etsupcrfluum est debisomnibus hicnarraro.
DE UNIVERSO UBm XXU. — UB. IV.
74
ApMloli qtMNitte ouuies loUus Eoclesue porlaBl A stolonim leBuere figunm, qoi in sacro bapiisotaus
lypimi, qnia iidem 'm (UmiUendis peoeAlis similem ateepenint polestatem. Habent qtiidem formam pa- trtarcbanufi, quia per verbara praedicatioois ia toto orbe tierranim populum Dei spirilaliter genuerunu Promde consideraDdiis esl ipee mysUctis numeras doodeciiB apostoiorum, quibus liguris ia Scriplnra sacra tnaif nis oonstel. Nara sicut.Deus Paler per nnigeoititm Fiitum SQum m Tirtule Spiritus sancti priomm mniidi crealionem sex dienia operaAiooe eompleTit, iu etiamdoplleatoeodemseaanonuma^, QDde doodedm efilciuntur, mundum perdituni, etiam prope deietom, Dominus Jesus Christus persuos duo- deciffl renovavit apostolos. Et sicut duodecim mea- sibns in circuio anni diversis temperamentis mundi
ofiicii sui trep»Q fixerunt, ei pnedicationis suae cre- dentibns insignia reliquemat. Hi tantum duodecim viri ad praedicandum tcsUmooium sempitemum, id est Evangeiium regni Dei, omnibos per orbem terrae natiouibus missi sunt, qui eUam in saiicta Ecdesia omnibus suut credentibus missi in testimoniiuii, quia quisquis ad aBtem» vitae gaudia pervenire voluerit, eomm praedicatioBera et doctrinam in omnibus se- qui necesse est ; quorumque suceeasores nunc in sancta Ecclesia sunt onmes veritatis prsdicatores annuntlantes et praedicantes verbum salutis jeiemas in Chrlsto Jesu Domino nostro. Nam rex Salomon, qui padficut inlerpretatur, marc aeneum, id est» lu- terem super duodedra boves aeneos posuit ante tem-
froctns ad osum bumaai generis per Dei largitatem B plum, ubi sacerdotes et ministri aJtaris lavabant
omnipotentis renovatur, lla per duodecim apostolo-
mm doctrinam fructum bonortim operam Deo afierre
knraamim genus iideliter incboavit. Hicest verus
Maxamth, id est, signifer, per quem sol justitiae
Ghrtstasonmi tempore totum iliuininat orbem. Et
sicot dies duodedm horis ab ortu solis usque ad oc-
caaom volvitar, ita dies veras Christus per duode-
dm apostolos suos ad incboationem rectac cooversi-
lioois, qnod per ortttm solis ioteliigitur, suos illu-
strat fideles; inqoa qui nsquead occasiim, id est,
iisqne a J finero vitae perseveraverit, iu aetemum salvus
erit. Et sicut Jacob, qui supptatUat^r dicitur, diiode-
eiffl filioo gcnuit ad possideodam repromissionis ter-
lam, iu Christos, qui supplaotavit diaboJum, duode-
manus, cum ingrederentor sanctuarium Domini : Ita Christus mare aeneom, id est, oonfessionem vene fidei vei etiam confessionem ddictl, stve sacr» ScripturjB doctrinam super huiaeros duodedm po- suit apostolorum, quorum doctrina omnes imbuti H' deles per amfessionem vevae idei et poeoitentiam deliclomm ab omnibos mundentur sordibiia, et di- gni effidantur ad aetema sancu Domini oui inlreire et regni coelestis gaodia possidere. Dnodecim nam- qoe portae Hanetae erant in civiute Hierasalem, per quas introibant et egrcdiebantur omnes roanefites etvenieiites in eam. Hnoc deodecim aposioioram figuram expresseraot, qoi vere portae sunt spiriuys Hiemsalem : per quoram praedicaiionem et doctri-
elegit apostolos, quibus terram repromtssionis, ^ nam omnibus undique venientibue in eonctam Ee-
id eat regni coelestis benedictionem, traiiidit, ct po- lesUtem eis tribuit calcandi super scorpiones et ser- pentes, et super omnem virtutem inimici. Itera sicut Hoyses undiqne ex omni parte, id esl, ab oriente et occidente, ab aquilone s( austro per dtiodcciro tri- bos meUlorcastracirca Ubernaculum Dei, ila Chri- stus per duodedm apostolos quaternum Evangelium per quatoor orbis partes annuiitians, ad xtema U- bemacala omnes sibi credentes inviUvit, dicens : Vemke md me, oouies qui laborath el oneraU etlst, et efo refkeiam 9os ( MaHk. xi ) , et redpiam in aelemae vitae ubemacub. Et sicut doodecim fontes in Cdim, uiide lassatns vaide valida siti populus poutus est.
desiam patefactae sunt portie negni coeiestis, qui- bus etiaffl daU est poiestas e( ouccessoribBS eoram Iq Eodesia Itgandi et solveadi in ccelo et in terra» ni quoscuoque per culpam ligaverlnt in lerra^ Kgati sint in aslerna tormenta, quoseunqtie aiitem solverint eonfiteuies et poeniteotes peccau sua, soluti slnt in Goelo, omninm hic rcmissione peecatoram percepta ad aHemae beatitudiiiis garadia eoram predlms ad- juti per Dei gratiam pervealre mereaolur. Haec de apostolis Chrisit generaliter modo dicU auMdant, quommquid specialiter sigBifioeni ooauna, paulo post in seqoentibBS dieemos. SeptBaginU ^ disdpuii dfnfficaBi illuslrailonem
iu per doodeciffl apostalos omnis lurba fiddium sa- ^ lotius orbis |icr Evangelium triniutis; viginti qoa-
crae fidei doctrina poutiir, et ad aelernae viUe gaudia sancta praedicatione vocatur. Josue quoque, qui fi- goraro Cbrisii et nomine et actu expressit, duode- dm exploralores misit ad explorandum terram re- prooussiaois, quam Oeus Abndue dilecto suo et semi- Bi cjos liatBrum promisii : sic et CbristBS duodedm ■isii aposloloo inter nBmerosiiatem omoittm gen- lium evangdizare regnom Dd, ut de illis FsalmisU ait : Jn amnem terram exlvk Momu eorumf et in fi- BCf onMo Urrm werba eorum ( PeaL xviii )« Viri quo- qoe duodedm ts^ doodecim iribQiws Israd sicds pediboB Jordooem transeuntes, duodecim kpides olevanteo, prosigno ibidem posuerunt in testimo' WBui oempiteranm posteris suis. Hi duodecim apo- PATmOL. CXI.
tuor enim boris mundus omnis peragitur. Qui nu- menis triplicatus propier eamdem triiiiutem in sep- ptuaginu doo ddlucitiv. Idciroo auteni BMttuiiiur bini propter praedicandum Dd Bmorem ei proximl, vel mysteriom gemini lesiamoBiL
Zacharias, ut aopra dicium esi^ ioleipmtaiar memorha Dommi.
EUsabetb Dd md sal«riiof , wi JM bmi ^m- mcntmm interpretaiur. Eaisabetb typum tOB^ v>o- leris legis seu prophetiB; dciit Zadioriat maritus ejos veteris le|^ sacerdoiii. Uodo sicnl Zoeharias BMtus Joafmis sariboBdo nomoB edidit; sicoi veios sacerdoiiom sub typo sacerdotium Christl et grainm novi testamcnti cxprcssjt ; et sicut Elisabeth Nariae
3
Ib
n. RABAM MAURl ARCHIEP. MOGUiNT. OPERUM PARS II.
sahitatioiicm audicns, quando infans in utero ejus A nuni seqncbatur, signiAcal eos qui Christi fideui non
exsultavit, Spirilu stncto repleia, beatam et bene- dielam esse matrem Domini praediciTit : sie spiri- iii5 in littera advenieuti Cbristo Ixtatus esi, ct tota series YCteris teslamenti Spiritn sancto feta be- nedictam ac salubrem Salratoris incamationem uni- verso mundo praeconiata esl.
Joannes formam babaii legis, qu» Christum an- nuntiafit, et remissionem peccatorum per layacri graliam prsdicaTit.
loseph sponsns, qtii cuslos Tirginilalis cjus fuit, significal Christum sponsum Ecclesiae, cujus Tirgi- nilas in flde Tcra ab ipso usque in flnem consenratnr.
Maria iUnminatriXf sitc slella mariSf interpreta- -lur. Gcnuil enim lumen mnndi. Scrmone auteni
propter Dominum, sed propler lucrum snculi appe- luni.
Daemoniacns, quem Dominus in regione Geraae- norum a legione curaTil, signiflcai gentilem popu- lum lunltorum cullibos daemoniorum obnoxinm.
Paslores porcomm fugienles, qui eaqnae gesti sunl nunlianl in ciTitate, signtficanl principes im- piorum, qui dum fidem Chrisli fugtuut, Thrlutes la- men ejus slupentes miranlur ei pnedicanu Paralyii- cus jacens in leclulo, anima esr, Tila disaolttia in corpore suo. Quae dum fuerit gratia Chrisli per re- missionem peccaiorum sanata, confeslim prisliiio robore receplo resurgil, el lecluro camis suae, in qno debilis jacebat, ad domum Tirtutum reporlal nl
Syro Maria, Domina nvncupalur; elpulchre, quia ^ seinlra conscientiae suae secreta constringal, el ne-
Doniinum genuil cceli el terrae el unlTersae crealurae. Mysiice aulem Ecclesiae figuram gestal et speciem, quae, cum sit desponsata Christo, Tirgo perscveral.
Magi AguraTemnl genlium popnlos, iucem fldei cognituros, indicanles sacramentorum iiumero, Chri- slum per Ihnra esse Deuro, per myrrham homi- nem passum, per aurum regem omnium sa^culorum.
Uerodes, qui infanlibus necem intulil, diaboli formam expressil; vel genlium, quae cupientes no- men Chrisli exsiinguere de mundo, in necem marly- rum sflBTierunt.
Muii qui in Evangelio curanlur, significant cos qui fidem Christi confilenlur.
Caeci significanl eos qui non inteUexerant fide» qiiaio crodiderant.
Surdi slgniflcani eos qui non obediunl praeceplis Dei. Claudi, qui non recle in semila mandatoram Dei gradientes, implere praecepta salutaria negiigunl.
Uomo prudens, qui aediflcaTit domum suam supra petram, significal doctorem fidelem, qui in Chri- sto ponil doctrinae mx ac Tiiae stabiiimentum. Ille Tcro qui aedificaTit domum suain super arenam, baereiicoram dogmata designat, qui sic aedificanl, ut ruinam faciant magnam.
Leprosus, quem Christus descendens de monle primum curaTil, indical humanum genus deliclo- ram cootagio roaculosum : hoc Redemplor dum de CQBlorum altitudine quasi de monte descenderel a Tario daemonum cultu mundavit, alque in unila- lem fldei reparaTii,
Centurio fidem genlium significat Puer aulem el fiHa Ghananaeae mulieris, qnos Chrislus non Tcniens ad eos salvat, easdem gentes ostenduni, quas Do- ininus non corporali praesenlia visiiavil, sed per fidem verl^i salTaTiL Ipsa quoque mulier Chananaea Ecclesiae gentium gerebai figuram» qnae lanquam canis quttril micas domensa dominoram, id est, saiurari doclrinis aposlolorum el prophetararo.
Soaroi Pelri febricilans significai synagogam «eslu carnalittm desiderioram accensam. Gi^us filia esi pars illa credemium , quc dala esi Peiro re- femia.
Scriba rfpudiaius, qni propier quaesiuro Domi-
quaquam in exterioribus ultra voluptalibus dissoluta discurrat.
Archisynagogi filia, ad quam curandam Dominns dum pergeret, prius lamen aniequam ad eam Te- niret, teiigit euin a tergo mulier, quae profluTio san- guinis laborabat, el curata est, arcbisyuagogi qu^- dem filia Juda^ typum lenuil; haec autem, quaa profluTio sanguinis laborabat, figuram habuit £o- clesix ex gentibus. Quae dum post praedicationein ei post passionem ac posi ascensionem Cbrisii credidil, quasi a lergo Dominum teiigil : ei aule accipere saiulem quam synagoga promeruil.
Duo caecijitxtaviam sedenles, signiflcant ulros<|iic
Q populos Judaeorum et gentium per fldem Chrislo
appropinquantes, qui dixit : Ego ium via (Joan, xit).
Dxroooium habens caecus et niutus, qui scribitnr a Salvalore curatus, indlcal eos qui ex idolulatria gciitium ad fldem Dominicam conTerlunlur. Quibns lamen expulso a corde daemonum cultu, dum prisii- nam lucem perceperunt fldei, poslea ad lauJandum Dominum eoram lingua resolvitur, ul confitcanliir' eum quem anlea negaTcrunt.
Homo manuro aridam habens significat animam misericordix operibus infrucluosain,cui cum dici- tur : Exiende manum tuam [Luc. ti), admonel seiu- per porrigendam eleemosynaro pauperibus.
Homo, de qiio imroundus spiritus exivit, et rar- sum eum occupavit, significal hominem poenileniem, ^cui per subsecutam negligentiam acrius nieDlem occupal carnis voluptas, adjunclis secum septem spiriiibus vitioram, id est, iracundia, invidia, atqiie ventris ingluTie, inani gloria, ac superbia.
Paterfamilias proferens de Ihesauro suo nova el TCiera, Christus esl, proferens de impenelrabili scienlia soa gemina Teslamenta : Yetus, in quo fe- licitas terrena promitlitur; Novuni, per quoJ re- gnum coeloraro speratur
Homo qui seminavil in agro suo granum stnapis, Chrisius esi, qui seminavii fidem in mnndo , In qua Tolncres eoeli, id esl spirilales aniroae, requie- sconl.
Mulier, quae fermenlnm abscondil in satis tribus.
77
DE UMVEKSO LIBRl XXH. — LIB. IV.
n
^tllcal scientiam spirilualis doclrinae ferventeiii iii A perceperuni; qtii vero ulllma hora, im iunt oui iani
Trinitatis amorc.
Homo qni absconditum Ihesaunim in agro reperil, illeest qui in isto mundo, vcttditis omiilbus, Christuui vitamque xtemam acquirit.
Qufuque millia virorum, qul quinquc panibus el doobus piscibus pasti sunl, ecclesiastici sunt populi, qui per quinque seusus corporis alimeulo legis spi- rilalis a Chrlsto rcflciuntur, et duplici Tcstamenlo, qoasl gemdlis pisdbus, saturamur.
Quatuor autem millia virorum qui aliis septcm panibus aluntur, eadem Ecdesia gentlum esl, qiijc in quatuor partibus mundi diffunditur atquc uber- tate sepUformis gratiae recreaiur.
iUe qui saipe nunc in Igneni, nunc in aquam cade-
decrepili et in exlremo vilac suac tcniporc vocatl ad Clirislum venemnl : qui famen prioribus parem mercedera aHernoB heatiludinis accipiunl, In fllis conservans ChrisHis jusiiliam , qui a priraa hora na- livitatisoperaii suni, in islis impcndcns inisericor- diain, qui una vitaj bora laboraveronl.
Diio niii missi ad operandam vlneam duomm po- pulomm typum demonstrant. Piimus enim missus vocaiur genlium populus per naluraj intelligentlam ad operis divlni culluram : qui lamen spernens con- tiimax exstiiii et sese llumm negavii. Advcniento autem DonMiio , priorcm contumadam sequcnti eraendavit obedientia. Secundus autcm filius mis- sus Judaeus per legis cognitionem respondil : Omnia
bal, mundum slgniflcat. Ignis aotem iram inflam- B ^mcunque dixerit nobis Dominus , faciemus (Excd
mantem, aqua camis voluptatem dcmonstrat, in qoibos semper arreptus qootldiano lapso pnBclpi- tatur.
Mojses et Elias, qoi apparoemni cura Domino In modte, lex et propfaeise Intelliguntur, quomm voci- bos passio ei resorrectio et gloria Domini decla- raior.
Ilomo habeiis centum oves, et reliclis illis ovem peniitam quaerit, ac repertam humeris revebit, R- goram Chrisii expressit qui, relictis nonaglnta no- veai agmiolbos angelomm in coelis, ovem qua» pc- rierat In Adam, ut bonos pastor, quacsitam In gen- i*QS reperit, atqoe erocis soae bomerls paradiso reportavit.
Moiier qoae perditam reperit dragmam, Ecclesla C esl, qoae aBimaro diaboli iaqoels abstraclam dom iBveDeritperpoenltentiam, et angdoromet homlnum Cadl laetillam.
Debitor decem Ulentorom significat horaines qui Dco saoc obnoxll per iransgressionem decem pnc- ceptomm. Sed sicot nobis poscentlbos a Domino peccau relaxaatar, ita onusquisque nosirum dimit- lere debei exemplo Domini ne, dum minima deblta io nobispeccaotibus non concedimos, majora nostra exsolvere cum osoris poenaram cogamor.
Dives qoi camelo comparator, personara indicat Jodaionim, qoi de legis potimtia gloriantur; qoam qoia propter terrena colont, non habent regnom coeloroni : ibiqoe fadlios gentiom popolos crimiiri-
w . T 7 — . . ^ t^y^^^o v..mmi- soiemnitaieni adventus Domini coniempserunt :
bos tortoosos et sarcinis peccatomm gravatos in- » a^iermc gaudia gcntes introlsse manifestum est,
xxiv). Sed iddrco damnator, qula iion solum In confessione legis praevaricatus est, sed In ipsum Do- minum vinea parricidales manus cxtendit.
Homo qui vlneam plantavii, Dcl portat flguram, qui condidit Iliemsalem. In qua cediflcavii turrim, et torcular fodil, aliare viddicet et templuin, et sepem drcuindedit, \d csl, angdorum munilionc vallavil. Coloni autem , qolbus vincam locat , po- puliis esi Israd, qui sub divino cultu posscdit Ilic- rusaleni.
Senl autem qui lemiiore fractuum missi inlcr- fecli sunt a colonis, prophetae inldliguntur quorum sanguis effnsus est a Judaeis, dum ab ds quccrerent jostitiae fmctum el legis.
Filius aotem novlssime mlssus, quem ejectum co- lonlextra vraeam ocddemnt, Cbrislus est, quem crudflxemnt Juda^i, ejicientes eum exlra portas Hiemsalem. Coloiii autem. quosDominus vineaper- didit, iidcm populi Judacomm intdliguntur, qui olim, ut videntur, dispersi suiit atque perempti. IIII au' tcm agricolaj, ad quos vinea transferri* pnecipilur, signincanl aposiolos vel successores apostolomm.
Rex qui fccit niiptias filio suo, Deus Pater intel- ligilnr : qui copulavit ex virgine carnem Chrislo.
Seni vero qui missisuntvocare inviiatos^aposloii sunt alque prophetae , qui Ju^ajos per Legem el Evangdium provocavemnt. Sed illi modo terrcnis tempeslatibus , modo carnis et legis onerc prcssi, solemnitaicm adventus Domini conlempserunt ; vific
greditor, qoa&i per foramen acos, per angoslias pas-
siooom ac labores. PaterCamiiias qoi <^>erario6 ad vfneam condoxit
ei denarti nriercedem promittit, Christus esl, qui vocat
owea ad cuitom ftdei, promiuens ds praemium per-
ieciae beatitodinis.
Opcrarii qui hora prima oonducti sonl, hi sont ^ a rodimentislufaniiaecoltorofiddconsecotj sunt; qviaotenbora teriia, bi sunt qui in adolesceniia •^*^ acceaseront; qui vero hora sexia condocli wnt, h« soat qoi In juventotis aetate credidemnt; 4|w aoteni hora nona accesseroiiC, illi sunt qul a jo- Yentote in fonectiueni dedinantes, Chrisii graiiam
Rex iratus qui misit exerdtos soos, et perdidit in- terfectorcs illos, et dviuiem incendit, Deus Paier esl, qul susciUvit Vespasianum Caesarcm Roraano- rura, qui ei populum gladio vasUvIt, et civiutera niemsalera funditus cum suis universis evertit, ita ul ulterius bdligerare noii possct.
Horainem autem non habehlem vestem nuplialem in accubitu, qui loquente rcgc obmuluil, quem jubet servis suis ablatum mitli in tenebras cxterio- res, ille csl qui in fide quidcm cum caeleris requic- scit; scd si inventus fueril in die judicii vcstem car- iiis opcribus habcrc pollutam, confcstim jubetur ab aiigdis lolil ac mergi Vn gehennam ignis aetcrni.
79 B. RABANI MAURI AKCHIEP.
Doo debhores, ei quibus unus debcbat feneratori A denarios quingenlos, alter quin(|aaginta, ^gnificant populuni Judxonun et gentium, ex quibua iUe, qui ^inquaginta denarios debuit, Judasorum typum ha- Imit; iUe vero qui quingentos, genttmn exprcssit &- guraro» qui ab initio mundi debitor semper existens chirographum peccati per pcsnite^m non exsolvit. Adreniente itaque ChristOt tandem credidit, atque uberiorem misericordi» fruc&um aoc^t. Unde quia plus illi concessum est a Christo, amplius diligit Cbristum, siciU scriptum ost : Ctd plui dmktUur^ plui diUgit (Imc. m).
Septem fratres, qui unam mulierero habuerunt, et sioe ffiits mortui sunt, homines infldeles intelli- gmitur, qui in praesenti vita, qus per septem dieram circulum decurrit, totam vitam suam sineCnictuB justitise consumpserunt.
Duo in lecto, illi significantur qoi remoti a turbis in otio quodam vitae vacare Tidejitur.
Du9 molentes in mola, qui negotiis temporaliom rerum circumfenmtor.
Doo in agro, qoi in ministerio Ecclesiae taoquam lu agro Domioioo (^rantor : ex qoibos, adveoiente saecoli adversitate, id est nocte, qoidam perroanent in flde, et assomontor ad v4tam« qoidara decedoot, et relinqoontor ad poenam.
Qoinqoe virgines sapientes, omoes aninu» sanctae intelligootor ; q«» qooniam per qoioque sensos cor- poris noUam admittoot oontis cornipliooem, idcirco qoinario nomero compotanior. Qoinque virgioes fa- tose, qosB non habeot in vasis sois oleum, iUae ani- C luae sont qoae habent qoidem iategritatem oorpororo, sed non servant mtra conscientiam boni operis to- stimoniom, dora in fhcie gioriantor apod horoioes, et non in corde apod Deom : ideo qood qoia in vasis pectorom soorom mentis splendorem noo ge- root, adveoiente Domioo a regni cjos gaodio reclo- dontor.
Homo peregre proficisccns, qui tradidit bona sua servis sois, Christos est, qoi post resurrectionem soam adcoBlos regrediens» tradiditevangeUcam gra- tiam evangeUds negotiatoribus fenerandam. Sed prirous servos io qoioqoe taleotis sibi datis qoinqoe libros legis accepit, qoos doctrioa vd opere decem praeceptorom ampliavit. Alter hi doobos talentis duo testameota proroerait , eaqoe moraU ac mystico ^ seoso pie dispensando dopUcavit. Terthis sob figura onius taleoti gratias donom accepturo io terreois vo- loptatibos obscuravit^ ideoque prqiectus est in in- fernnm^ quia nullum inde uperatus csl fructom. AUi io primo servo qoinqoe sensos cordis et corporis aec^tos» iii secondo inteRfgentiam ct opos , io ono rationem intdleierant.
Jovenis ftUos vidoae , quem Dominos mortoora extra portasort>is sosdtavit, sigoificat eom qot pa- lam qoodlibet morUferaro crimen adroittit, et aodito vecbo Domini a nione peccaU resorgit, et per poBui- tenUani i» Qiristo vivere incipit, redditorqoe viduae roairi<suat, id est. communioni Ecdestae.
MOGUNT. OPERUM PARS II. 80
Homo qoi descendebat ab Hierasalero in Jericbo, et inddit in latrones, ipse Adam figorator io generA soo, qui dum desceoderet de paradiso coeleali in mundom, iocidit in aogdos teoebraram.
Samarilanos desceodeos, qoi vulnera ejus curavit« Christus est custos noster, qoi de coelo desceodit , et geoos homanora a volneribus peccatorum ou- ravit.
Stabularios apostoli sunt, vd successores eonim , qui infirmitatero nostram pnedicatioae evangelica recreant.
Martha , quae excepit Christom in domo soa et ministrabatf signiflcat Ecclesiam in hac vita Chri- stum in corde soo exdpieotem et opere jostiiias la- boraolom.
Maria, soror c^os, qo« sedebat secos Christi pedcs et aodiebat verbom, demonstrat eamdem Eccle- siara io fotMro saecolo ab omoi opere eessaulem , et io sola cootemplatione sapicnUx ChrisU i-eqoiescen- tem.
Homo qoi media nocte postolaoat ab tmico sno tres paoes, siroiUtodirforo exprimit cijttsque in me- dia tribulatione postulanlisDominuro, ut det eisden- Uam TrinitaUs.
Dives cujus uberes fructus ager attuUt, signiflcat honUnem luxuriis deditum, et abnndantem peccatis, quem immoderato fluxo ampUus peceare desideran- tem arguit Domioos, diceos : StuUe^ kac noae mufe^ retur aie anum iuu : et ^uof proyMfwsli, ti^ enm$ f {Luc, xii).
Quioqoe iUi in doHio ona^ id est, pater, ttiaaer, fiUus, fllia, nuras, qoibus, duo in tres, et tres in diio dividuntur, dguificani humanom gemis fide et reU- gione ab invicem separatum, partim io discisaione schismatis, quod duo sigoiflcant, parUm io niimero TrinitaUs,qood tria deraonstrant. Divisoaenim filios est adversos patrem soum, id est, popdos ex gettti- bos veoieos adversos diabohim, cnm qoo aote foe- rat sociatos* Divisa est et fiUa adversus matrem soam, id est, plebs ex Jndaeis credeos, adversos im- piam synagogam. Divisa est et iraros adversos so- crara suam, Ecdesia adUcet ex gentibiis adversos matrem spoasi soit sjmiigogam, de qoa secmdom Qtrnen Christos loerait procreatos. Qw onmes se- parantor^ sibi invkem rciioiitiantes, aUi lerrenani, alii codeslem gkuria» appeteoies.
GaUIaei decem et novem, soper qoos cecidit torris io Siloa, et occidit eos, ioteritom plebis Jodaeorom iosinoant. Decero et novem enim apod Graeoos ex iotu et thela Utleris exprimoBtor : qoibos flgoris no- men Jeso scribitor : io qoem ilU credere noleiites pariter a Romanis com soa uxbt prostraU soot
Bomo qoi «rborem fld in vinea sna pbmtavif, Chrbtos est, qui qrnagogam Jodaieo popolo cqd^- dit. Qttfln cnra Domioos qoasi inotUem |iasissoi ab»- eidi, flt Uli a edoms apostoUs laaBa hooiifitolis* Adbibetor el siereos, id est, coofessio peeeatonmi : skqoe io nevissinit ei^Mendo oommotahitor m mi^ Uua, dyrtiqoe fra^ JusUUa^ eopioioa*
ai
DE UIUVERSO UBBI XXII. -^ m. Vf.
n
MiiUer faae decam <l octo annos inirmilalia ha^ j^ auperbieiido receaaH boh |iitrtftcm«l> • alter hiiffuli»-
Im^ a Domioo ereeta eat, Ecdealae typus eai, qiue iu One teni^fmii aalnteni fldei oonsecuta est. Scx rmm statibos mundas iste eompletur, cujos tamen leupos habet tripertitam discretionem, unam ante iegem, alteram in lege, tertiam sub gratia. Sexies ergo temi decem et ocio efBciunt. Quo nuroero tem- pm hoc nestr» salutis insiniiatur, quando a Satanae Tinailis, qiiibos canrabamor erecti, donum salutis et spem sopenue contemplationis aecipimos.
Hydropicust quem Dominos curavit» demonstrat eos quos fluxus camalium Toloptatum eiuberans ag- groTat.
Uomo habens duos filios, Deus est intefligendus , doos populos : qoorum m:yor figuram te-
tas oonfitendo appropinqoari mfivuit enUfttos.
Caecus sedens secos viam, popatMfla demonstrat gentilem , qoi per Christi gratiam fidti meruit da- ritatem.
Zachxus,qui interpretaturJKs/iis, skyejuaifieaiUM^ aut juiHficandui, gentilis esl populus , gratia mcri- tormn pusUlus, qui tamen a terrenia aciibus suble- Tatus per lignnm Dominic» crucis Ghristi myste^ rium contemplatur.
Homo nobilis, qui in longinquam abiil rcgionem , accipere sibi regnum , Redemptorem nostrum signi- ficai, qui usque ad fines terrae perTcnit aceipere regnum in pepulls geiitium,
Gives , :;ui nduerunt eum regnare , Judaj intelli-
Boit Jodaici popuii qui permansit in Dei cultu ; alter jg guntur , qui Cbristum regem spreTenint.
Serrus Tcro qui mnam onam accipiens decem acquisivit , significat doelores , qui , accepta gralia ETangelii, in decem verborum prxdicaraenlis bene- dicti sunt , et docendo multos in fide acquisiv^runt ; idcirco adTenienle Domino Chrislo laudantor, quia lucrati sunt. Qui Tcro ex una quinque acquisiTit , illos demonstrat, qui mandata Dei serTantes, conse- quuntur scientiam legis in quinqoe libris Noysi scriptam , eamque edocendo ad osum salulis neces- sariam fcnerant. Qui Tcro mnam unam ipsam io sudario conserTaTit, ostendit eum qui creditum sibi gratiaedonum delieate otioseque tractavit. Unde et recte amittet collaUm gratiaro , qui per negligen*- tiam pnedicarc contempsit, ul ei angeatur qui inde
" ge&thtm,qoi, Conditore deserto^ servus factus est idolorum, quem per egestatem fidei reTertentem dementer suscipit Deus Pater , et pro conTersione «ins snb Tituli typo Fiiium immolat unicum ; tribuit etiam annolum fidei , et stola imniortalitatis induit enm. Qoanquam Judaeus frater liToris torqueatur ioTidia, pro salute tamen ejus gaudio concinit ange- lorom symphonia.
Dispeusalor prodigus , qoem dominus a Tillicatu amoTeri praecepit, et fraudem faciens domino suo reiaxavit dd)itoribos suis partem , ut haberet unde m posterum TiTcret, haee comparalio ad exemphim nostri proposita est. Nam si ille a domino suo laik- dari promeroit, qui fraudem ei faciens in posterum
sibi de alienis rebus proTidit , quanto magis Cbristo C '^^^^^
pbcere possumus, st ex rcbus nostris miserieordiam iedigentlbns fuciamns , a quibus recipi in tabema- cola aelema possimns ?
DiTcs, qni induebatur purpura, significat Judaeo- run soperbiam florentem quondam impeni daritate Tcl hoooris excellentia.
HendicDS ulcerosus demonstrat gentilem popolum confesaionibns peccalomm humiliatum. Quinque fralres divitis ilKns, qui apud inferos torquebator , Jodaei ioielligiintor, qui sub quinqoe libris legis po«
Decem Iqmisi qoi mondantur a Domino , baereti- cos signifieant,qni in Tarietate colorum diTcrsitatem kdieol schismatom; qni ideo ad sacerdotem mit-
Vidua qu»